مرگ فرضی
Presumed Death
فوت فرضی در حقوق به وضعیتی گفته میشود که شخصی برای مدت طولانی غایب شده و هیچ خبری از او در دست نباشد، به طوری که عرفاً احتمال فوت او قوی باشد. در چنین شرایطی، با حکم دادگاه، شخص غایب، فوت شده تلقی میشود، هرچند که جسد او پیدا نشده باشد.
این موضوع در قانون مدنی ایران نیز پیشبینی شده است. هدف از صدور حکم فوت فرضی، تعیین تکلیف وضعیت حقوقی شخص غایب و اموال او، همچنین وضعیت همسر و فرزندانش است.
شرایط صدور حکم فوت فرضی در قانون مدنی ایران :
* غیبت طولانی: مدت زمان مشخصی برای غیبت در قانون تعیین نشده است، اما معمولاً باید مدت زمان قابل توجهی گذشته باشد که عرفاً احتمال فوت شخص قوی تلقی شود. این مدت بسته به شرایط و اوضاع و احوال میتواند متفاوت باشد.
* عدم اطلاع از حیات: هیچ خبر موثقی از زنده بودن شخص غایب در دست نباشد.
* تفحصات لازم: دادگاه پس از درخواست ذینفعان، دستور انجام تحقیقات و تفحصات لازم را برای یافتن شخص غایب صادر میکند. اگر این تحقیقات نتیجهای نداشته باشد و احتمال فوت قوی باشد، حکم فوت فرضی صادر میشود.
مراحل صدور حکم فوت فرضی :
* تقدیم دادخواست: ذینفعان (مانند همسر، ورثه) باید دادخواستی به دادگاه صالح (معمولاً دادگاه محل آخرین اقامتگاه غایب) تقدیم کنند.
* انجام تحقیقات: دادگاه دستور انتشار آگهی در روزنامههای کثیرالانتشار و انجام تحقیقات محلی را میدهد تا اطلاعاتی از شخص غایب به دست آید.
* رسیدگی دادگاه: پس از انجام تحقیقات و در صورت عدم وصول خبری از غایب و قوی بودن احتمال فوت، دادگاه اقدام به صدور حکم فوت فرضی میکند.
آثار صدور حکم فوت فرضی :
* انحلال نکاح: همسر شخص متوفی فرضی میتواند پس از صدور حکم، ازدواج مجدد کند.
* تقسیم ترکه: اموال شخص متوفی فرضی بین وراث قانونی او تقسیم میشود.
* اعتبار اسناد: اسناد و مدارک مربوط به شخص متوفی فرضی اعتبار قانونی پیدا میکند.
بازگشت شخص متوفی فرضی :
اگر پس از صدور حکم فوت فرضی، شخص غایب پیدا شود، وضعیت حقوقی به حالت قبل بازمیگردد. به عنوان مثال، اگر همسر او ازدواج مجدد کرده باشد، نکاح دوم باطل میشود و اموالی که به عنوان ارث تقسیم شده بود، باید به او بازگردانده شود. البته در این خصوص جزئیات و تبصرههای قانونی وجود دارد.