واحد بار فاضلاب (DFU)
Drainage Fixture Unit
واحد بار فاضلاب (DFU) ، یک عدد بدون بعد است که برای استانداردسازی و تخمین بار هیدرولیکی وارده به شبکه فاضلاب توسط لوازم بهداشتی مختلف به کار میرود.
واحدی استاندارد برای بار هیدرولیکی فاضلاب که نشان میدهد هر وسیله بهداشتی چه مقدار فشار لحظهای به شبکه فاضلاب وارد میکند.
DFU (دی اف یو ) مخفف عبارت Drainage Fixture Unit است.
DFU چیست؟
به زبان ساده، لولههای فاضلاب نمیتوانند همزمان تمام آب تمام شیرها را تخلیه کنند. DFU واحدی است که به مهندسان اجازه میدهد بدانند هر وسیله (مثل توالت یا سینک) چقدر «فشار» یا «بار» به لولهها وارد میکند.
مبنای اندازهگیری: یک واحد DFU معادل نرخ تخلیه حدود ۲۸ لیتر در دقیقه (یا ۱ فوت مکعب بر دقیقه) است. چرا از لیتر استفاده نمیکنیم؟ چون تخلیه فاضلاب همیشگی نیست. DFU ترکیبی از حجم فاضلاب، زمان تخلیه و دفعات استفاده در طول روز است.
تحلیل فنی و محاسبات تخصصی
در طراحی حرفهای، مجموع DFUهای یک شاخه یا رایزر (لوله قائم) جمع زده میشود تا قطر لوله نهایی تعیین شود.
- ضریب همزمانی:
همه وسایل با هم تخلیه نمیشوند. به همین دلیل، لوله اصلی ساختمان برابر با مجموع عددی کل DFUها نیست، بلکه از جداول استاندارد (مثل مبحث ۱۶ مقررات ملی ساختمان) برای تعیین قطر بر اساس کل بار استفاده میشود. - جریان پیوسته:
اگر وسیلهای دارید که به طور مداوم آب تخلیه میکند (مثل پمپ تخلیه)، هر ۳.۸ لیتر در دقیقه جریان آن معادل ۲ واحد DFU در نظر گرفته میشود.
جدول DFU مقادیر مرجع و رایج
بر اساس استانداردهای آیین نامه های IPC و UPC
مقادیر DFU وسایل بهداشتی
(رایج – مسکونی و اداری)
وسیله بهداشتی / DFU
- توالت فرنگی (فلاشتانک) = 4
- توالت فرنگی (فلاشوالو)= 6
- توالت ایرانی = 6
- روشویی =1
- دوش = 2
- وان حمام = 2
- سینک آشپزخانه = 2
- کفشور = 2
- ماشین لباسشویی = 3
- ماشین ظرفشویی= 2
- لگن (Bidet) = 2
- دستشویی خدماتی = 2
مقادیر انتخاب قطر لوله بر اساس DFU
(لوله افقی – شیب استاندارد)
DFU کل / قطر لوله
- DFU کل تا 8 = 50 mm
- DFU کل تا 9 تا 20 = 75 mm
- DFU کل تا 21 تا 160 =100 mm
- DFU کل تا 161 تا 620 = 125 mm
- DFU کل تا بیشتر از 620 =150 mm
مقادیر رایزر بر اساس DFU
(لوله قائم فاضلاب)
DFU کل / قطر رایزر
- DFU کل تا 20 = 75 mm
- DFU کل تا 21 تا 240 =100 mm
- DFU کل تا 241 تا 700 = 125 mm
- DFU کل بیشتر از 700 = 150 mm
نکات خیلی مهم در محاسبه
- مقادیر تعیین شده بالا ریشه در IPC / UPC داشته و در ایران توسط مهندسان و ناظران پذیرفته شده است ولی ناظر الزامات مبحث 16 را لحاظ میکند و معمولا محافظه کارانه عمل میکنند.
- کفشور حتماً DFU دارد (حذفش = ایراد ناظر)
- توالت تعیینکنندهترین Fixture است و بیشترین اثر را دارد
- قطر رایزر را هیچوقت کمتر از 100 گرفته نشود (الزام مبحث ۱۶ مقررات ملی ساختمان)
- شیب حداقل 2% (الزام مبحث ۱۶ مقررات ملی ساختمان)
- در ساختمان چندواحدی جداول افقی و قائم متفاوتاند.
- پای هر رایزر یک دریچه بازدید لازم است.
- اشتباهات رایج
❌ جمع دبی واقعی آب
❌ حذف کفشور
❌ یکی گرفتن رایزر و لوله افقی
❌ کم گرفتن قطر برای صرفهجویی
محاسبه DFU
منطق محاسبه DFU
- همه وسایل همزمان تخلیه نمیشوند
- بهجای جمع دبی واقعی، از ضرایب احتمال استفاده میشود → DFU
- شناسایی همه Fixtures
مثلاً: توالت ، روشویی ، دوش ، سینک ، کفشور ، ماشین لباسشویی ، ماشین ظرفشویی - تعیین DFU هر وسیله(بر اساس مقادیرجدول مرجع)
مثال ساختمانی مسکونی یک طبقه با 4 واحد مشابه
-
- تعیین فیکسچرها:
توالت: 4 ، روشویی: 1 ، دوش: 2 ، سینک: 2 ، کفشور: 2
DFU جمع کل =11 - تعیین قطر لوله (براساس مقادیر رایج جدول مرجع)
قطر لوله = 75 - تعیین رایزر(براساس مقادیر رایج جدول مرجع)
DFU هر واحد = 11 بنابراین DFU طبقه = 44
رایزر حداقل 100 mm
- تعیین فیکسچرها:
توصیههای مهم تافیت
DFU صرفاً یک عدد محاسباتی نیست، بلکه یک الزام برای پایداری سیستم است:
- بیشطراحی (Over-design) ممنوع:
انتخاب لوله با قطر بسیار زیاد (مثلاً استفاده از لوله ۱۱۰ برای یک روشویی تکی) باعث میشود سرعت جریان کم شده و فضولات تهنشین شوند. لوله باید «خودشوینده» باشد. - استراتژی توسعه آینده:
در ساختمانهایی که احتمال اضافه شدن واحد یا تغییر کاربری وجود دارد، توصیه میشود رایزرهای اصلی با ۲۰٪ ظرفیت اضافه نسبت به مجموع DFUهای فعلی طراحی شوند. - ترکیب با هواکش (Vent):
بار DFU بالا بدون سیستم هواکش مناسب، باعث ایجاد مکش و تخلیه آب سیفونها میشود که منجر به ورود بوی نامطبوع به ساختمان میگردد.