لوله UPVC (پلیکا)
UPVC Pipe
لوله UPVC (پلیکا) ، که در بازار ایران بیشتر با نام “پلیکا” شناخته میشوند، نسل پیشرفتهای از لولههای پلیمری هستند که به دلیل ویژگیهای منحصر به فردشان، جایگاه ویژهای در صنعت ساختمان و تأسیسات یافتهاند. این لولهها از مواد پلیوینیل کلراید بدون پلاستیسایزر (UPVC) ساخته میشوند که این ترکیب، سختی، استحکام و مقاومت بالایی به آنها میبخشد.
لوله UPVC (پلیکا) اغلب به رنگ طوسی زرد و سفید بوده و یکی از پر کاربردترین لوله ها در صنعت ساختمان سازی است.
مقاومت بالا، عدم خراب شدن و طول عمر بالا از مهمترین این مزیت ها است. با توجه به این شاخصه ها، صنایع مختلفی از لوله پلیکا استفاده می کنند که صنعت آب و فاضلاب یکی از مهمترین ها می باشد. این لوله پلیمری مانند سایر لوله ها از نظر ابعاد و اتصالات، متنوع می باشد.
پلیکا یک نام تجاری
لوله پلیکا ، یک نام تجاری برای لوله UPVC است و چون اولین تولید کننده این نوع لوله در ایران بوده ، به همین نام در ایران شناخته میشود.
این نام به قدری در ایران جا افتاده که به عنوان یک «نام عام» برای تمام لولههای PVC سخت و خاکستریرنگ استفاده میشود؛ حتی اگر تولیدکننده آن برند پلیکا نباشد. مثل ریکا بجای مایع ظرفشویی و یا کلینکس بجای دستمال کاغذی
پس در عمل، وقتی در بازار میگویند «لوله پلیکا»، در خیلی از موارد منظور همان لوله UPVC است. چون در لولهکشی ساختمانی کاربرد بسیار زیادی دارد.
با اینحال تولیدکنندگان معتبر و فنیکاران حرفهای، ترجیح میدهند از عبارت دقیق “لوله UPVC” استفاده کنند تا بر جنبههای فنی و استاندارد بودن محصول تأکید نمایند.
کاربرد لوله UPVC (پلیکا)
لولههای UPVC به دلیل مقاومت بالا در برابر خوردگی، مواد شیمیایی، فشار و همچنین وزن کم و سهولت نصب، کاربردهای گستردهای دارند:
- سیستمهای فاضلاب و پساب: این رایجترین کاربرد لولههای UPVC است. مقاومت آنها در برابر مواد شیمیایی موجود در فاضلاب و هدایت مناسب جریان، آنها را گزینهای ایدهآل برای شبکههای جمعآوری و انتقال فاضلاب شهری و خانگی کرده است.
- سیستمهای آبرسانی و انتقال آب: در برخی موارد، به ویژه برای انتقال آب سرد، از لولههای UPVC استفاده میشود. مقاومت آنها در برابر خوردگی، تضمینکننده کیفیت آب انتقالی است.
- شبکههای مخابراتی و برق: برای محافظت از کابلهای مخابراتی و برق در زیر زمین، از لولههای UPVC به عنوان کانال محافظ استفاده میشود. استحکام و مقاومت آنها در برابر فشار خاک و رطوبت، حفاظت مطلوبی را فراهم میکند.
- سیستمهای تهویه و هواکش: در برخی سیستمهای تهویه ساختمانی، از این لولهها برای انتقال هوا استفاده میشود.
- کاربردهای کشاورزی: در سیستمهای آبیاری قطرهای و انتقال آب در مزارع.
- صنایع شیمیایی: برای انتقال برخی مواد شیمیایی خورنده (بسته به نوع ماده و مقاومت لوله).
انواع لوله UPVC (پلیکا)
بر اساس فشارکاری(PN)
Pressure Nominal
لوله UPVC (پلیکا) فشار ضعیف
- این دسته عمدتاً شامل لولههایی با کلاسهای فشاری پایینتر است که برای کاربردهایی که فشار سیال یا خارجی کم است، مناسب هستند.
- کلاسهای فشاری متداول: PN 2 و PN 4.
- کاربرد اصلی: شبکههای جمعآوری و انتقال فاضلابهای ثقلی (بدون فشار)، هدایت آب باران، و برخی سیستمهای زهکشی که فشار قابل توجهی به لوله وارد نمیشود. در این کاربردها، مقاومت در برابر خوردگی و هدایت جریان اولویت دارد و فشار سیال عامل تعیینکننده نیست.
لوله UPVC (پلیکا) فشار نیمه قوی
- این دسته لولههایی را شامل میشود که برای طیف وسیعتری از کاربردها، از جمله برخی سیستمهای تحت فشار جزئی، مناسب هستند.
- کلاسهای فشاری متداول: PN 6 و PN 8.
- کاربرد: این کلاسها تعادل خوبی بین مقاومت فشاری و هزینه ایجاد میکنند و میتوانند در برخی سیستمهای آبرسانی تحت فشار کم تا متوسط، خطوط انتقال پساب با فشار کم، و همچنین در سیستمهای فاضلاب که نیاز به مقاومت بیشتری در برابر فشارهای خارجی یا داخلی دارند، به کار روند.
لوله UPVC (پلیکا) فشار قوی
- این دسته شامل لولههای UPVC است که برای تحمل فشارهای کاری بالا طراحی شدهاند و معمولاً در سیستمهای آبرسانی تحت فشار استفاده میشوند.
- کلاسهای فشاری متداول: PN 10 و PN 16 (و گاهی بالاتر).
- کاربرد اصلی: سیستمهای اصلی و انشعابی آبرسانی شهری و روستایی، خطوط انتقال آب با فشار بالا، شبکههای تحت فشار که نیاز به اطمینان بالا از عدم نشتی و تحمل فشار مداوم دارند.
- نکته مهم: UPVC در دماهای بالا مقاومت خود را از دست میدهد. بنابراین، حتی این لولههای فشار قوی نیز برای انتقال آب سرد طراحی شدهاند و برای آب گرم مناسب نیستند.
نکات کلیدی:
- انتخاب
کلاس فشاری (PN)مناسب، باید بر اساس الزامات دقیق پروژه، فشار کاری مورد انتظار، و همچنین شرایط محیطی (مانند دمای کاری و فشارهای خارجی) صورت پذیرد. - در عمل، بیشترین حجم تولید و مصرف لولههای UPVC در ایران، مربوط به کاربردهای فاضلابی و آبرسانی با فشار ضعیف تا نیمه قوی است.
انتخاب کلاس فشار مناسب، بستگی به کاربرد نهایی لوله و فشار سیال درون آن دارد.
بر اساس قطر خارجی و ضخامت دیواره (SDR)
Standard Dimension Ratio
- SDR نسبت قطر خارجی لوله به ضخامت دیواره آن است. هرچه SDR کوچکتر باشد، ضخامت دیواره بیشتر و مقاومت لوله در برابر فشار بالاتر است.
انتخابنسبت قطر خارجی به ضخامت دیواره (SDR)مناسب، باید بر اساس الزامات دقیق پروژه، فشار کاری مورد انتظار، و همچنین شرایط محیطی (مانند دمای کاری و فشارهای خارجی) صورت پذیرد. - لولهها معمولاً با قطرهای استاندارد از 20 میلیمتر تا 630 میلیمتر (و گاهی بیشتر) و ضخامتهای دیواره متناسب با کلاس فشار تولید میشوند.
بر اساس نوع کاربرد
لوله UPVC (پلیکا) فاضلابی
- توضیحات: این رایجترین کاربرد لولههای UPVC است. این لولهها برای انتقال آبهای سطحی، فاضلاب خانگی، صنعتی و پسابها طراحی شدهاند.
- ویژگیهای کلیدی: معمولاً دارای کلاس فشار پایین (مانند PN 2 یا PN 4) هستند، مقاومت بسیار بالایی در برابر مواد شیمیایی موجود در فاضلاب دارند و سطح داخلی صاف آنها از رسوبگذاری جلوگیری میکند. رنگ متداول آنها خاکستری است.
- استانداردها: مطابق با استانداردهای مربوط به سیستمهای فاضلاب (مانند EN 1401 یا استانداردهای ملی مرتبط).
لوله UPVC (پلیکا) آبرسانی
- توضیحات: این لولهها برای انتقال آب آشامیدنی یا آب مورد نیاز مصارف دیگر (غیر از گرمایش) به کار میروند.
- ویژگیهای کلیدی: نیاز به مقاومت فشاری بالاتری دارند (کلاسهای PN 6، PN 8، PN 10، PN 16). ماده اولیه آنها باید گرید بهداشتی و مطابق با استانداردهای آب آشامیدنی باشد تا هیچگونه ماده مضری به آب اضافه نکند. مقاومت در برابر کلر و سایر مواد ضدعفونیکننده نیز اهمیت دارد. رنگ متداول آنها آبی یا گاهی سبز است.
- استانداردها: مطابق با استانداردهای مربوط به لولههای آب آشامیدنی (مانند EN 1452 یا استانداردهای ملی مرتبط).
لوله UPVC (پلیکا) آبیاری
- توضیحات: برای انتقال آب در سیستمهای آبیاری کشاورزی، باغات و فضاهای سبز استفاده میشوند.
- ویژگیهای کلیدی: ممکن است در کلاسهای فشاری مختلفی تولید شوند، بسته به نوع سیستم آبیاری (قطرهای، بارانی، تحت فشار). اغلب در رنگهای تیره (مانند مشکی یا قهوهای) برای مقاومت بیشتر در برابر UV و یا رنگهای روشن برای کاهش جذب حرارت تولید میشوند. انعطافپذیری نسبی نیز در برخی انواع این لولهها مزیت محسوب میشود.
لوله UPVC (پلیکا) ونت فاضلاب
- توضیحات: برای انتقال هوا در سیستمهای تهویه مطبوع، کانالهای خروجی هوا از هودها، یا سیستمهای تخلیه بخارات استفاده میشوند.
- ویژگیهای کلیدی: مقاومت در برابر رطوبت و برخی بخارات احتمالی اهمیت دارد. معمولاً در قطرهای مختلف و با ضخامتهای مناسب برای انتقال هوا تولید میشوند. ممکن است در رنگهای مختلفی عرضه شوند.
لوله UPVC (پلیکا) هواکش سرویس بهداشتی
- توصیحات: سیستم لولهکشی فنهای سرویسهای بهداشتی وظیفه تخلیه هوا، رطوبت و بو از فضاهای داخلی است که به صورت مستقیم یا از طریق کانالهای مخصوص انجام میشود.
- ویژگیهای کلیدی: دارای مسیر کوتاه و مستقیم، عایقکاری مناسب، نصب در محلهای مرطوب، هماهنگی با استانداردهای ملی و بینالمللی، و عملکرد بیصدا و کارآمد.
لوله UPVC (پلیکا) برق و مخابرات
- توضیحات: این لولهها به عنوان محافظ برای کابلهای برق، مخابرات، فیبر نوری و سایر سیمکشیها در زیر زمین، داخل دیوارها یا سقفها به کار میروند.
- ویژگیهای کلیدی: مقاومت بالا در برابر فشار خاک (در کاربردهای زیرزمینی)، عایق الکتریکی بودن (UPVC عایق خوبی است)، مقاومت در برابر رطوبت و مواد شیمیایی موجود در خاک. معمولاً رنگ آنها نارنجی یا مشکی است تا از لولههای آب و فاضلاب متمایز شوند. ممکن است به صورت داکتهای ساده یا داکتهای کنگرهای (فلکسی بل) تولید شوند.
- استانداردها: مطابق با استانداردهای مربوط به کانالهای محافظ کابل.
لوله UPVC (پلیکا) ناودان و آب باران
- توضیحات: برای جمعآوری و هدایت آب باران از پشت بامها به سمت سیستم فاضلاب یا زمین استفاده میشوند.
- ویژگیهای کلیدی: مقاومت در برابر عوامل جوی (نور خورشید، باران، تغییرات دما) اهمیت دارد. طراحی آنها معمولاً به گونهای است که از نظر ظاهری نیز با نمای ساختمان هماهنگی داشته باشند. اغلب به صورت نیمدایره (ناودان) و لوله عمودی (آب رو) تولید میشوند.
لوله UPVC (پلیکا) استخری
- توضیحات: برای انتقال آب در سیستمهای تصفیه و گردش آب استخرها به کار میروند.
- ویژگیهای کلیدی: مقاومت بالا در برابر کلر و مواد شیمیایی مورد استفاده برای ضدعفونی آب استخر، مقاومت در برابر فشار آب و همچنین مقاومت در برابر خوردگی. معمولاً از لولهها و اتصالات UPVC با کلاس فشاری مناسب (اغلب PN 10 یا بالاتر) و رنگ سفید یا آبی روشن استفاده میشود.
لوله UPVC (پلیکا) سیالات شیمیایی
UPVC برای سیالات شیمیایی خاصی کاربرد دارد، اما این کاربرد نیازمند بررسی دقیق و اطمینان از سازگاری کامل لوله با ماده شیمیایی، دما و فشار کاری است. وعملا در ساختمان های صنعتی کاربردی دارد.
نکات تکمیلی:
- تداخل کاربردها: در برخی موارد، یک نوع لوله UPVC میتواند برای چندین کاربرد مورد استفاده قرار گیرد. به عنوان مثال، لولههای UPVC با کلاس فشار PN 10 که برای آبرسانی مناسب هستند، میتوانند برای برخی سیستمهای آبیاری تحت فشار یا محافظ کابل نیز به کار روند.
- اهمیت استاندارد: همیشه اطمینان حاصل کنید که لوله انتخابی، دارای استانداردهای لازم برای کاربرد مورد نظر شما باشد، به ویژه در مواردی مانند آب آشامیدنی یا سیستمهای تحت فشار.
- نامگذاری در بازار: همانطور که اشاره شد، نام “پلیکا” همچنان به صورت عامیانه برای بسیاری از این لولهها (حتی انواع فاضلابی) به کار میرود، اما در هنگام خرید، باید به مشخصات فنی و کاربرد ذکر شده توسط تولیدکننده توجه کرد.
بر اساس رنگ
- رایجترین رنگ برای لولههای UPVC مورد استفاده در فاضلاب، خاکستری است.
- برای لولههای آبرسانی یا محافظ کابل، ممکن است از رنگهای آبی، نارنجی یا مشکی نیز استفاده شود. رنگ معمولاً نشاندهنده کاربرد خاص لوله است.
مزایا و معایب لوله UPVC (پلیکا)
مزایا
- مقاومت بالا در برابر خوردگی و مواد شیمیایی: برخلاف فلزات، UPVC دچار زنگزدگی یا خوردگی ناشی از مواد شیمیایی و اسیدی نمیشود، که این امر طول عمر آنها را به شدت افزایش میدهد.
- وزن کم: حمل و نقل، جابجایی و نصب این لولهها بسیار آسانتر و کمهزینهتر از لولههای فلزی است.
- نصب آسان: برشکاری، اتصال و نصب لولههای UPVC به دلیل وزن کم و قابلیت چسبزنی یا اتصال با اورینگ، سریع و ساده انجام میشود.
- هزینه مقرون به صرفه: در مقایسه با بسیاری از لولههای فلزی یا حتی برخی پلاستیکهای دیگر، UPVC هزینه اولیه و هزینه نصب کمتری دارد.
- سطح داخلی صاف: سطح داخلی لولهها بسیار صاف است که باعث کاهش افت فشار سیال، جلوگیری از رسوبگذاری و رشد باکتریها میشود.
- عایق الکتریکی: UPVC رسانای الکتریسیته نیست، که این ویژگی آن را برای محافظت از کابلهای برق مناسب میسازد.
- مقاومت در برابر ضربه (در کلاسهای مناسب): لولههای UPVC در صورت انتخاب کلاس فشار مناسب، مقاومت خوبی در برابر ضربات فیزیکی از خود نشان میدهند.
- طول عمر بالا: در صورت نصب صحیح و استفاده در شرایط کاری مناسب، این لولهها میتوانند عمر بسیار طولانی داشته باشند.
معایب
- محدودیت دمایی: UPVC در دماهای بسیار بالا (معمولاً بالاتر از 60 درجه سانتیگراد) نرم شده و مقاومت خود را از دست میدهد. بنابراین برای انتقال سیالات داغ مناسب نیستند.
- حساسیت به اشعه UV: در معرض تابش مستقیم و طولانی مدت نور خورشید (اشعه UV)، ممکن است دچار شکنندگی و افت کیفیت شوند. در کاربردهایی که در معرض نور مستقیم خورشید هستند، باید از UPVC های مقاوم به UV یا پوشش محافظ استفاده شود.
- شکنندگی در دماهای بسیار پایین: در دماهای بسیار پایین (زیر صفر)، ممکن است شکنندگی بیشتری از خود نشان دهند.
- عدم مقاومت در برابر برخی حلالهای قوی: برخی حلالهای صنعتی قوی ممکن است به UPVC آسیب بزنند.
- نیاز به دقت در نصب اتصالات: کیفیت اتصالات (به ویژه در روش چسبی) نقش حیاتی در آببندی و طول عمر سیستم دارد. عدم دقت در چسبکاری میتواند منجر به نشتی شود.
- عدم مقاومت در برابر فشار بالا در دماهای بالا: ترکیب فشار بالا و دمای بالا، نقطه ضعف اصلی لولههای UPVC محسوب میشود.
تفاوت لوله UPVC و لوله PVC

