شیر یکطرفه فاضلاب
Backwater valve
شیر یکطرفه فاضلاب، قطعهای مکانیکی است که اجازه میدهد فاضلاب فقط در یک جهت حرکت کند و از برگشت آن به داخل لولهکشی فاصلاب ساختمان جلوگیری میکند.
در صنعت تاسیسات و مکانیک، “شیر” (Valve) به قطعهای گفته میشود که برای قطع، وصل، تنظیم یا هدایت جریان سیالات (مانند آب، گاز، فاضلاب و …) به کار میرود. انواع مختلفی از شیرها وجود دارند که هر کدام کاربرد و مکانیزم خاص خود را دارند.
شیر یکطرفه فاضلاب هم یکی از این قطعات مکانیکی است که وظیفهی آن جلوگیری از جریان معکوس فاضلاب است.
به زبان ساده :
اگر جریان فاضلاب به سمت خروجی باشد، باز میشود؛ اگر بخواهد برگردد، بسته میشود.
کارکرد اصلی شیر یکطرفه فاضلاب
در ساختمانهایی که خطر پسزدگی فاضلاب بیشتر است، نصب این قطعه یک ضرورت فنی محسوب میشود.
- جلوگیری از پسزدگی فاضلاب در زمان گرفتگی شبکه یا بارندگی شدید
- ممانعت از ورود آب آلوده به داخل ساختمان
- کاهش بوی نامطبوع و آلودگی ناشی از برگشت فاضلاب
- حفاظت از طبقات پایین، زیرزمین و پارکینگ
- جلوگیری از ورود جانوران موذی از راه فاضلاب
محل نصب شیر یکطرفه فاضلاب
معمولاً روی مسیر لوله فاضلاب، نزدیک نقاطی که احتمال برگشت جریان وجود دارد. محل های رایج در نصب :
- شیر یکطرفه خروجی اصلی فاضلاب ساختمان
- شیر یکطرفه لولههای زیرزمین
- شیر یکطرفه فاضلاب سرویسهای بهداشتی و آشپزخانه
- شیر یکطرفه سیستمهای زهکشی و دفع آبهای سطحی
انواع رایج شیر یکطرفه فاضلاب
بر اساس نوع اتصال
- شیر یکطرفه فاضلاب اورینگی
نصب سریع ، آببندی مناسب ، قابلیت باز و بسته شدن آسانتر برای سرویس و تعمیر - شیر یکطرفه فاضلاب چسبی
اتصال دائمیتر ، مناسب برای خطوط ثابت ، آببندی با چسب مخصوص لوله و اتصالات PVC - شیر یکطرفه فاضلاب فلنچی
اتصال مقاومتر ، مناسب برای مسیرهایی با نیاز به استحکام بالا ، بیشتر در کاربردهای خاص یا صنعتی دیده میشود
بر اساس مکانیزم عملکرد
- نوع لولایی یا دریچهای
رایجتر ، باز شدن با فشار جریان و بسته شدن در برابر برگشت فاضلاب - نوع توپی
دارای گوی داخلی برای جلوگیری از برگشت جریان - نوع فنری
با فشار سیال باز و پس از قطع جریان بسته میشود - نوع دیافراگمی
با غشای انعطافپذیر عمل میکند ، در برخی کاربردهای خاص استفاده میشود.
بر اساس جنس بدنه
- UPVC
- پلیپروپیلن
- پلی اتیلن
- ABS
- چدن
- برنج
- استیل
در ساختمانهای معمولی، مدلهای UPVC گزینههایی اقتصادی و مناسب هستند. در مسیرهای اصلی و پرفشار، چدن و استیل عملکرد بهتری دارند.
بر اساس سایز
- ۳۲ میلیمتر
- ۴۰ میلیمتر
- ۵۰ میلیمتر
- ۶۳ میلیمتر
- ۷۵ میلیمتر
- ۹۰ میلیمتر
- ۱۱۰ میلیمتر و بالاتر
توجه : کاربرد اصلی و اولیهی شیر یکطرفه ۳۲، ۴۰ و ۵۰ در شبکههای اصلی فاضلاب ساختمان نیست ؛ بلکه بیشتر در انشعابات فرعی ، تجهیزات خاص، یا خروجی لوازم بهداشتی که دبی و حجم کمتری دارند، مورد استفاده قرار میگیرند مثل لباسشوئی ، روشوئی ، سینک ها و…
بر اساس محل کاربرد
- فاضلاب داخلی ساختمان
- فاضلاب فرعی
- خروجی لوازم بهداشتی
- چاهک
- موتورخانه
- مسیر خروجی پمپ
- تأسیسات صنعتی و نیمهصنعتی
نکات مهم در انتخاب شیر یکطرفه فاضلاب
این قطعه از نظر محل استفاده و جنس، انواع مختلفی دارد و انتخاب درست آن باید بر اساس شرایط واقعی پروژه انجام شود. برای انتخاب صحیح این قطعه باید عوامل زیر در نظر گرفته شود:
- محل نصب
- قطر لوله
- حجم و نوع فاضلاب
- احتمال گرفتگی یا پسزدگی
- جنس لولهکشی
- شرایط محیطی و میزان خوردگی
- امکان بازدید و نظافت دورهای
انتخاب نادرست شیر یکطرفه میتواند باعث افت عملکرد سیستم، گرفتگی مکرر و حتی برگشت فاضلاب به داخل ساختمان شود.
ویژگیهای فنی مورد توجه
- قابلیت عبور جامدات و ذرات (بسته به نوع شیر)
- آببندی مناسب و دوام در محیط خورنده
- دسترسی برای سرویس و بازبینی
- افت فشار و عملکرد در دبیهای واقعی
تفاوت شیر یکطرفه ونت فاضلاب و شیر یکطرفه فاضلاب
شیر یکطرفه فاضلاب و شیر یکطرفه ونت فاضلاب هردو در سیستم فاضلاب مورد استفاده قرار میگیرد اما دوقطعه مکانیکی کاملا متفاوت می باشند.
- شیر یکطرفه فاضلاب
- برای جلوگیری از برگشت پساب و آب فاضلاب
- هدف آن جلوگیری از برگشت فیزیکی آلودگی است
شیر یکطرفه ونت فاضلاب- برای کنترل جریان هوا و گاز ونت
- هدف آن جلوگیری از برگشت بو و عدم اختلال در تهویه است