ماده 16 آیین نامه اجرایی قانون زمین شهری
ماده ۱۶ – مالکان زمینهای بایر و دایر با کاربری مسکونی در شهرهای موضوع ماده (۹) قانون می توانند جهت تفکیک و اخذ پروانه ساختمانی تا هزار متر مربع برای یک یا چند قطعه اززمینهای خود به شهرداری محل مراجعه نمایند. شهرداریها مکلفند پس از تطبیق نقشه تفکیکی با درخواست تشکیل پرونده به منظور اطلاع از اینکه متقاضی از مزایای مواد (۸) و (۶) قانون اراضی شهر ی استفاده کرده است یا خیر، استعلام و پس از وصول پا سخ در صورت عدم استفاده از مزایای یاد شده، با رعایت سایر مقررات و اخذ تعهد رسمی مطابق فرم تنظیمی وزارت مسکن و شهرسازی مبنی بر عدم استفاده بیشتر از مبنای تبصره (۲) ماده (۹) قانون، پروانه ساختمانی صادر نمایند.
تبصره ۱ – در مورد زمینهایی که تملک می شود، چنانچه مالک یا مالکین از مزایای تبصره (۲) ماده (۹) قانون استفاده نکرده باشند، پس از تملک و تهیه طرح تفکیکی و کسر میزان زمینی که به نسبت سهم آنها در خیابانها و خدمات عمومی طرح قرار می گیرد تا هزار متر مربع از قطعات قابل واگذاری به انتخاب مالک یا مالکین به آنها واگذار می گردد تا برابر مقررات عمران نمایند.
تبصره ۲ – منظور از عدم امکان مندرج در تبصره (۲) ماده (۹) قانون، مواردی است که سهم مالکانه درطرح دستگاه تملک کننده قرار گرفته و واگذاری آن به مالک باعث برهم خوردن طرح و عدم امکان اجرای آن گرددو جابه جایی طرح نیز مقدور نباشد. در این صورت زمینی معادل قیمت زمین تملک شده و حتی المقدور به همان میزان و حداکثر تا حد نصاب مقرر در قانون، از محل دیگری به مالک یا مالکین واگذار می گردد. تشخیص این امر با دستگاه تملک کننده است.
تبصره ۳ – وزارت مسکن و شهرسازی ضوابط چگونگی عمران اراضی مازاد بر حد نصاب مالکانه موضوع قسمت آخر تبصره (۲) ماده (۹) قانون را به نحوی که موجب تشویق درتوسعه احداث مسکن باشد، حداکثر ظرف سه ماه تهیه و جهت اجراء ابلاغ می نماید.
قبلی / ماده 16 آیین نامه اجرایی قانون زمین شهری / بعدی
تفسیر ماده 16 آیین نامه اجرایی قانون زمین شهری
🔹 هدف ماده ۱۶
ماده ۱۶ برای تعیین تکلیف زمینهای مسکونی بایر یا دایر (زمینهای ساختهنشده یا رهاشده) تدوین شده است.
این ماده به مالکانی کمک میکند که زمینشان مشمول قانون زمین شهری است و میخواهند برای ساختوساز اقدام کنند.
🔹 متن ساده قانون
مالک زمینی که در محدوده شهر قرار دارد و کاربری مسکونی دارد،
میتواند تا هزار مترمربع از زمین خود را تفکیک کرده و برای آن پروانه ساخت بگیرد.
البته به این شرط که قبلاً از امتیازات دولتی زمین شهری استفاده نکرده باشد.
🔹 مراحل اجرا
۱. مراجعه به شهرداری:
مالک برای تفکیک یا گرفتن جواز ساخت درخواست میدهد.
۲. استعلام از اداره زمین شهری:
شهرداری بررسی میکند که آیا مالک پیشتر از مزایای زمین شهری استفاده کرده یا خیر.
۳. صدور پروانه ساخت:
اگر پاسخ منفی باشد، شهرداری با دریافت تعهد رسمی از مالک (مبنی بر عدم استفاده دوباره از مزایا)،
مجاز به صدور پروانه ساخت تا سقف ۱۰۰۰ مترمربع خواهد بود.
🔹 تبصرههای مهم
اگر زمین برای اجرای طرحی تملک دولتی شود،
و مالک قبلاً از امتیازات استفاده نکرده باشد،
دولت موظف است تا ۱۰۰۰ مترمربع زمین جایگزین برای ساختوساز به او بدهد.
اگر واگذاری همان زمین ممکن نباشد،
باید زمینی معادل ارزش آن در محل دیگری واگذار شود.
🔹 تفاوت با ساختوساز عادی
در قوانین عادی شهرسازی، هر زمین با کاربری مسکونی در محدوده طرح تفصیلی
میتواند با رعایت ضوابط شهرداری پروانه ساخت بگیرد.
اما ماده ۱۶ فقط برای زمینهایی اجرا میشود که مشمول قانون زمین شهری باشند،
یعنی زمینهایی که وضعیت مالکیت یا سابقه آنها هنوز توسط دولت تعیین تکلیف شده است.
🔹️سرنوشت زمین بیش از ۱۰۰۰ مترمربع
بر اساس این ماده، مالک فقط برای ۱۰۰۰ مترمربع از زمین خود میتواند مجوز ساخت بگیرد.
بنابراین اگر مالک، مثلاً زمین ۳۰۰۰ متری دارد:
فقط برای ۱۰۰۰ متر آن مجاز به تفکیک و ساخت است.
باقی زمین (۲۰۰۰ متر) تا زمانی که از سوی مراجع مربوط تعیین تکلیف یا مجوز جدید صادر نشود،
زمین بایر محسوب میشود و ساختوساز در آن مجاز نیست.
هدف قانون از این محدودیت، جلوگیری از احتکار زمین و تشویق به استفاده تدریجی و منطقی از اراضی شهری است.
🔹️جمعبندی
اگر مالک زمین عادی با سند رسمی هستید،
برای دریافت جواز ساخت فقط باید ضوابط طرح تفصیلی و شهرداری را رعایت کنید.
اما اگر زمین شما مشمول قانون زمین شهری است (مثلاً زمین بایر یا دارای پرونده در اداره زمین شهری)،
باید طبق ماده ۱۶ آییننامه اجرایی و با استعلام رسمی از اداره زمین شهری اقدام نمایید.
در این حالت، فقط تا ۱۰۰۰ مترمربع از زمین قابل ساخت است
و بخش باقیمانده تا زمان تعیین تکلیف رسمی، بایر و غیرقابل ساخت محسوب میشود.
موضوعات مرتبط
* آیین نامه اجرایی قانون زمین شهری – مرکز پژوهش مجلس