مقیاس سختی موهس Mohs Hardness Scale چیست؟
Mohs Hardness Scale
مقیاس سختی موهس یک مقیاس نسبی و کیفی است که در سال ۱۸۱۲ توسط کانیشناس آلمانی، فردریش موهس (Friedrich Mohs)، برای سنجش مقاومت مواد معدنی در برابر خراشیدگی ابداع شد.
این مقیاس یک اندازهگیری مطلق نیست، بلکه یک روش مقایسهای ساده و میدانی است که ۱۰ کانی مرجع را از نرمترین (۱) تا سختترین (۱۰) رتبهبندی میکند.
اصل اساسی مقیاس موهس
اصل این مقیاس بسیار ساده است:
> هر مادهای با درجه سختی بالاتر، میتواند مادهای با درجه سختی پایینتر را خراش دهد.
برای مثال، اگر کوارتز (سختی ۷) بتواند یک سنگ ناشناس را خراش دهد، اما توپاز (سختی ۸) نتواند، پس سختی آن سنگ ناشناس بین ۷ و ۸ است.
۱۰ کانی مرجع مقیاس موهس
مقیاس موهس از ۱۰ کانی طبیعی تشکیل شده که هر کدام یک عدد صحیح را در این مقیاس به خود اختصاص دادهاند:
۱ : تالک (Talc) نرمترین؛ با ناخن دست به راحتی خراشیده میشود.
۲ : ژیپس (Gypsum) با ناخن قابل خراشیدن است.
۳ : کلسیت (Calcite) با یک سکه مسی قابل خراشیدن است.
۴ : فلوئوریت (Fluorite) | با تیغه چاقو یا سیم مسی به سختی خراشیده میشود.
۵ : آپاتیت (Apatite) با تیغه چاقو خراشیده میشود.
۶ : اورتوکلاز (Orthoclase/Feldspar) با سوهان فلزی خراشیده میشود.
۷ : کوارتز (Quartz) از اکثر فلزات و شیشه سختتر است (اکثر گرد و غبار حاوی کوارتز است).
۸ : توپاز (Topaz) بسیار سخت و مقاوم.
۹ : کروندوم (Corundum) بعد از الماس سختترین کانی طبیعی (مانند یاقوت و سافایر).
۱۰ : الماس (Diamond) : سختترین ماده طبیعی شناخته شده.
نکته مهم: این مقیاس نسبی است. تفاوت سختی بین تالک (۱) و ژیپس (۲) بسیار کمتر از تفاوت سختی بین کروندوم (۹) و الماس (۱۰) است؛ الماس چندین برابر کروندوم سختی مطلق دارد.
اهمیت و کاربرد مقیاس موهس
علیرغم وجود روشهای دقیقتر سختیسنجی (مانند راکول، ویکرز و برینل)، مقیاس موهس همچنان بسیار پرکاربرد است، به خصوص در حوزههای زیر:
* زمینشناسی و کانیشناسی:
برای شناسایی سریع کانیها در محیط صحرایی و میدانی.
* صنعت سنگ و مصالح ساختمانی:
– انتخاب سنگ کفپوش و کانترتاپ: برای اطمینان از اینکه سنگ مورد نظر در برابر سایش (مانند کوارتز روی کانترتاپ) یا گرد و غبار روزانه (که اغلب سختی ۷ دارد) مقاوم باشد و خراشیده نشود.
– کاشی و سرامیک: پرسلانهای جدید به دلیل سختی بالا (نزدیک به ۷ یا بالاتر) در برابر خراشیدگی مقاوماند.
* جواهرسازی (گوهرشناسی):
تعیین میزان مقاومت سنگهای قیمتی در برابر آسیب برای استفاده در زیورآلات (مثلاً یک الماس ۱۰ برای حلقه ازدواج بسیار مطمئنتر از مروارید ۳ است).