اوردیزاین (Overdesign)
Overdesign (اُوِر دیزاین)
اوردیزاین (Overdesign) یا بیش طراحی به معنای طراحی با ظرفیت بسیار بیشتر از نیاز واقعی است.
وضعیتی که در آن تجهیزات تاسیساتی بهدلیل محاسبات محافظهکارانه یا ترس از کمبود ظرفیت، بسیار بزرگتر از نیاز واقعی ساختمان انتخاب میشوند. این وضعیت نه تنها با تحمیل هزینههای گزاف خرید و فضای اشغالشده (شافتها و موتورخانههای عظیم)، بودجه اولیه را میبلعد، بلکه با کاهش شدید راندمان دستگاهها در بارهای جزئی و افزایش استهلاک، ساختمان را به موجودی «کند و پرمصرف» تبدیل میکند که در بلندمدت، انرژی و بودجه جاری ساکنان را به جای کارایی، صرفِ تحملِ حجمِ اضافیِ خودش میکند.
اوردیزاین در ساختمان
چاقی ساختمان
(Building Obesity) این اصطلاح یک نقد تکنیکال و جدی است در واقع استعارهای هوشمندانه از وضعیتی است که در آن مهندسان، بهجای طراحی بهینه ، به «بیشطراحی» (Over-design) روی میآورند؛ این اصطلاح در متون آکادمیک و حرفهای مهندسی ساختمان به عنوان یک واژه رسمی شناخته نمیشود، اما یک اصطلاح رایج در بین متخصصان (Jargon) است که در بحثهای تحلیل هزینه (Cost Engineering) و بهینهسازی انرژی (Energy Efficiency) برای توصیف وضعیت «بیشطراحی» بهکار میرود.
در فضای تخصصی، این موضوع امروزه یکی از سرفصلهای اصلی «مهندسی ارزش» است؛ جایی که تلاش میشود ساختمان «عضلانی» (بهینه و کارآمد) طراحی شود، نه «چاق» و دستوپاگیر.
در دنیای مدرن، هنرِ مهندسی «کم کردن» است؛ یعنی رسیدن به بالاترین سطح ایمنی و کارایی با کمترین حجمِ متریال و انرژی. ساختمانهای چاق، ساختمانهایی هستند که «اضافه وزن» آنها باعث شده فشار بیشتری به محیط زیست (به دلیل مصرف انرژی بالا) و به اقتصادِ کارفرما وارد شود.
در محاسبات ساختمان
وقتی که طراح ساختمان یا اجزای آن با در نظر گرفتن حاشیه ایمنی بسیار بالا، به گونهای محاسبه و طراحی میکند که بتواند بارهایی فراتر از بارهای پیشبینی شده را تحمل کند.
ازجمله : آورد دیزاین در محاسبه تاسیسات ( تهویه مطبوع ، برق ، اب و… ) ، اسکلت ، مصالح و…
دلایل آوردیزاین در محاسبات ساختمان
- فرهنگ «کار محکمکاری»: در بسیاری از پروژهها، مهندسان طراح برای اینکه در آینده بابت کمفشاری آب یا گرم نشدن فضا مورد بازخواست قرار نگیرند، ضریب اطمینان (Safety Factor) را بهطور غیرمنطقی بالا میبرند.منفعت طلبی زنجیره تامین : گاهی اوقات زنجیره فروش تجهیزات (مانند پمپها یا چیلرها) به دلیل داشتن سود بیشتر در مدلهای بزرگتر، طراح را ناخودآگاه یا خودآگاه به سمت انتخاب ظرفیتهای بالاتر سوق میدهند.
- اطمینان از عملکرد در شرایط خاص: در برخی موارد، سازهها باید در شرایط خاصی مانند زلزله، طوفان یا انفجار، عملکرد خود را حفظ کنند. اور دیزاین میتواند به اطمینان از عملکرد سازه در این شرایط کمک کند.
- کاهش ریسک: با اور دیزاین، ریسک خرابی سازه و خسارتهای ناشی از آن کاهش مییابد.
- عدم قطعیت در بارگذاری: چون طراحان از تغییر کاربری احتمالی ساختمان در آینده میترسند، همهچیز را با حداکثر پتانسیل ممکن طراحی میکنند . در این موارد، طراحان با در نظر گرفتن حاشیه ایمنی بالا، سعی میکنند از بروز مشکل جلوگیری کنند. که منجر به «چاقی» سیستم میشود.
- عدم توانائی محاسب و طراح : نداشتن مهارت و تجربه کافی طراح و محاسب.
- دستیابی سریعتر به تائیده ها : طراحی سازه با ضرایب بالاتر از استاندارد و ضوابط و الزامات به منظور دریافت سریع و بدون دغدغه تائیده ها .
توجه : خصوصا دو مورد اخیر نیاز بررسی مجدد محاسبات و بهینه سازی طراحی سازه دارد. زیرا هزینه زیادی را به کارفرما تحمیل میکند.
معایب اور دیزاین در محاسبات ساختمان
- افزایش هزینهها: اور دیزاین منجر به استفاده از مصالح بیشتر و در نتیجه افزایش هزینههای ساخت میشود.
- افزایش وزن سازه: افزایش وزن سازه میتواند منجر به افزایش بارهای وارده به فونداسیون و سایر اجزای سازه شود.
- کاهش بهرهوری: اور دیزاین میتواند منجر به کاهش بهرهوری سازه شود.
چه زمانی اور دیزاین در محاسبات مناسب است؟
آوردیزاین Overd esign در موارد زیر میتواند مناسب باشد:
- سازههای حساس مانند بیمارستانها، مدارس و نیروگاهها
- سازههایی که در مناطق زلزلهخیز یا طوفانخیز قرار دارند
- سازههایی که بارهای وارده به آنها نامشخص است
چه زمانی اور دیزاین نامناسب است؟
اور دیزاین در موارد زیر میتواند نامناسب باشد:
- سازههای معمولی مانند ساختمانهای مسکونی
- سازههایی که بارهای وارده به آنها مشخص است.
- سازههایی که محدودیت بودجه دارند.
بهطورکلی، اور دیزاین باید با دقت و با توجه به شرایط خاص هر پروژه انجام شود.
در طراحی داخلی
گاهی اوردیزاین (Overdesign) ، به وقتی که طراحی داخلی ، تجهیزات و نمای یک ساختمان بالاتر از حد استاندارد معمول در یک منطقه یا موقعیت مکانی باشد ، نیز اطلاق میشود.
مثلا اگر طراحی داخلی ، مصالح و تجهیزات داخلی یک پروژه در منطقه 13 شهر تهران ، با معیارهای منطقه 3 اجرا شود ، آور دیزاین محسوب میشود. چون از استاندارد معمول منطقه 13 بالاتر است.
برخی سازنده ها با این رویکرد اقدام به ساخت و ساز میکنند . و اعلب بصورت اگاهانه به منطور اثر گذاری و برند سازی و یا فروش راحتر و با قیمت بالاتر انجام میشود.