ساختمان پلاسکو
plasco building
ساختمان پلاسکو یک نماد مهم در تاریخچه معماری و تجارت تهران است که نام آن پس از حادثه تلخ سال ۱۳۹۵ با موضوع ایمنی و حوادث گره خورد. معرفی کامل آن شامل دو بخش اصلی است: ساختمان اولیه و ساختمان جدید.
ساختمان پلاسکو اولیه
(قبل از اتش سوزی سال 1395)
تاریخچه و ویژگیها
- زمان ساخت: در سال ۱۳۴۱ خورشیدی (۱۹۶۲ میلادی) توسط حبیب القانیان (تاجر برجسته ایرانی) ساخته و افتتاح شد.
- اهمیت تاریخی: در زمان بهرهبرداری، با ارتفاع ۴۲ متر، یکی از بلندترین ساختمانهای ایران و یکی از نخستین آسمانخراشهای تهران شمرده میشد و نماد ورود تهران به دوره مدرن بود.
ساختار و معماری:
- تعداد طبقات: ۱۷ طبقه.
- نوع سازه: سازه فلزی.
- فرم: معماری ساختمان شبیه حرف L انگلیسی بود که شامل یک بخش برج ۱۵ طبقه در جلو و یک بخش ۵ طبقه مجزا در پشت بود. این فرم، دلیل آسیب کمتر به بخش ۵ طبقه پشتی در زمان حادثه بود.
- کاربری: مرکز اصلی تجارت پوشاک و تولیدیهای لباس، همراه با مغازههای تجاری در طبقات پایینتر و یک رستوران در طبقه بالا.
حادثه آتش سوزی
(۳۰ دی ۱۳۹۵)
صبح روز پنجشنبه ۳۰ دی ۱۳۹۵، پس از یک آتشسوزی گسترده که حدود ۳.۵ تا ۴ ساعت ادامه داشت، ساختمان پلاسکو بهطور ناگهانی و کامل بهصورت عمودی (Pancake Collapse) فرو ریخت.
علل بروز و گسترش آتشسوزی:
- فرسودگی: ناایمن بودن و فرسودگی سیمکشی برق ساختمان.
- مواد اشتعالزا: انباشت زیاد البسه، پوشاک و مواد قابل اشتعال در راهروها و طبقات (به دلیل کاربری تولیدی).
- وجود کپسولهای گاز مایع (پیکنیکی) متعدد در واحدها.
علت ریزش سازه :
(نقش سازه فلزی)
- از دست رفتن مقاومت فولاد: سازه فلزی در اثر حرارت بسیار زیاد و طولانیمدت (بیش از چند ساعت)، به نقطه تسلیم رسید. در دمای بالا، مقاومت ستونها و تیرهای فولادی به شدت کاهش یافته و سازه توان تحمل بار مرده خود را از دست داد.
- انبساط حرارتی: به وجود آمدن نیروهای ثانویه بزرگ در سازه به دلیل انبساط حرارتی اجزای فولادی و فشارهای جانبی ناشی از آن.
تلفات:
در این حادثه تلخ، ۱۶ آتشنشان فداکار و ۶ شهروند عادی (جمعاً ۲۲ نفر) جان باختند.
ساختمان پلاسکو جدید
(پلاسکو ۱۴۰۰)
پس از آواربرداری، فرآیند بازسازی با هدف ایجاد یک سازه مدرن و کاملاً ایمن آغاز شد.
مشخصات فنی و معماری
- آغاز ساخت مجدد: ۱۳۹۷ خورشیدی توسط بنیاد مستضعفان.
- افتتاح: صبح روز جمعه ۲۰ اسفند ۱۴۰۰.
- تعداد طبقات: ۲۰ طبقه (۱۵ طبقه روی زمین و ۵ طبقه زیرزمین).
- زیربنا: ۲۰,۰۰۰ متر مربع.
- کاربری: تجاری (۳۴۶ واحد کسبی) و همچنین یک طبقه برای یادمان شهدای آتشنشان در نظر گرفته شده است.
- معماری:طراحی جدید، رتبه دوم مسابقه طراحی بود که برای ساخت انتخاب شد (معمار: کوروش رفیعی).
- نما : نمای بیرونی از طرحهای معماری ایرانی آجری با نامهای «فخر» و «مدین» الهام گرفته است. در نمای بیرونی از بتن GFRC (بتن مسلح با الیاف شیشه) استفاده شده است که وزن سبک و مقاومت بالایی در برابر آتشسوزی دارد. یک فضای خالی عمودی برای ایجاد اتصال بهتر و جریان گردش سهبعدی به برج جدید اضافه شده است.
ویژگیهای ایمنی و آتشنشانی
(تفاوت کلیدی با ساختمان قبلی)
ساختمان جدید پلاسکو طبق آخرین استانداردهای ایمنی و مقررات ساختوساز، بهویژه در حوزه آتشنشانی، احداث شده است تا الگویی برای ایمنسازی سایر ساختمانهای بلند تهران باشد:
- مقاومت در برابر حریق: رعایت کامل آخرین استانداردهای ایمنسازی و مقاومسازی در برابر حریق.
- راهروی امن: طراحی یک راهروی امن و راهپله و آسانسور مجزا که صرفاً برای استفاده آتشنشانها در شرایط بحران تعبیه شده است.
- هلیپد (Helipad): ساخت محل فرود هلیکوپتر با ابعاد ۱۸ در ۱۸ متر در بالاترین نقطه ساختمان برای عملیات امداد و نجات هوایی.
- تأسیسات مدرن: استفاده از جدیدترین تأسیسات برقی و مکانیکی.
- پردههای ضد حریق: نصب پردههای ضد حریق برای جلوگیری از انتقال آتش به سایر نقاط ساختمان.
مقایسه فنی و معماری پلاسکو قدیم و جدید در آینه نقد
ساختمان پلاسکو، فارغ از ارزش تاریخی و عاطفی، امروز به یک معیار برای سنجش تقابل میان ارزشهای معماری گذشته و الزامات مهندسی امروز تبدیل شده است.
در حالی که طراحی ساختمان اولیه پلاسکو (سال ۱۳۴۱)، با توجه به تکنولوژی ۵۰ سال پیش و فرم آوانگارد خود در آن دوران، از نظر بسیاری از صاحبنظران یک شاهکار معماری و یک نماد شهری برجسته تلقی میشد و جایگاهی تثبیتشده در حافظه جمعی داشت، طراحی ساختمان جدید (پلاسکو ۱۴۰۰) با وجود آنکه از نظر استانداردهای فنی، ایمنی و مقاومت کاملاً منطبق بر آخرین ضوابط و مقررات ملی ساختمان روز دنیا ساخته شده است، ولی با در نطر گرفتن اهمیت لوکیشن شهری ،
“به لحاظ طراحی معماری ، نما و زیبای شناسی ، نسبت به ساختمان قبلی مورد انتقادهای جدی قرار گرفته است.”