هلی پد

Helipad

سکوی فرود بالگردها

هلی پد به مکانی گفته می‌شود که برای نشست و برخاست هلیکوپتر طراحی شده است. این سکوها معمولاً روی ساختمان‌های بلند، کشتی‌ها، سکوهای نفتی و یا زمین‌های مسطح ساخته می‌شوند. هلی پدها در شرایط اضطراری، حمل و نقل سریع و دسترسی به مناطق صعب‌العبور بسیار کاربرد دارند.

هلی‌پد و هلی‌پورت (Heliport) هر دو مکان‌هایی برای فرود و برخاست هلیکوپتر هستند، اما هلی‌پورت مفهومی جامع‌تر است. هلی‌پد صرفاً یک سکوی مشخص و علامت‌گذاری شده برای فرود و برخاست است، در حالی که هلی‌پورت علاوه بر هلی‌پد، شامل امکانات جانبی دیگری مانند آشیانه، ایستگاه سوخت‌گیری، برج مراقبت، تأسیسات تعمیر و نگهداری، و امکانات برای مسافران یا خدمه است. به عبارت دیگر، هلی‌پد بخشی از یک هلی‌پورت محسوب می‌شود، اما هلی‌پورت مجموعه‌ای کامل‌تر از زیرساخت‌ها برای پشتیبانی عملیات هلیکوپتر است.

در صنعت ساختمان روی بام برج های بلند به منطور شرایط اضطراری هلی پد طراحی و نصب میشود.

انواع هلی پد

•  هلی پد های مخصوص هوانوردی عمومی
• هلی پد های حمل و نقل
• هلی پد های امداد و نجات

نکات مهم در تصمیم گیری اولیه

• هلی پد برج های مسکونی صرفاً برای بهره‌برداری امداد و نجات می‌باشد. در صورت نیاز برای دیگر موارد،  هماهنگی و مجوز قبلی ازمراجع ذیصلاح لازم است.

• مطابق بند 1 دستورالعمل احداث هلی پد سازمان هواپیمایی کشور (محل نشت و برخاست بالگرد) روی بام ساختمان های بلندمرتبه تهران، این دستورالعمل شامل ساختمان های بلندمرتبه با ارتفاع 45 متر و بالاتر و یا ساختمان های داوطلب احداث پد بالگرد با ارتفاع کمتر از 45 متر می باشد. ملاک محاسبه ارتفاع، تراز ورودی ساختمان تا سقف آخرین طبقه قابل تصرف می باشد.
• در زمان های عادی و غیراضطراری، هلی پدها باید با هماهنگی سازمان هواپیمایی کشوری، غیرعملیاتی گردد که قابل استفاده نباشد.
• برای استفاده از هلی پد در شرایط امنیتی باید مجوز استفاده از قرارگاه ثارالله اخذ گردد (تبصره 2 بند 1 دستورالعمل احداث هلی پد در تهران).

اجزای اصلی هلی‌پد در برج‌ها

•  سکو یا دال اصلی Landing Platform
  سطح باربر که نشست و برخاست روی آن انجام می‌شود. ممکن است بتن‌آرمه یا سازه فلزی تقویت‌شده باشد. دارای پوشش ضدلغزش و مقاوم در برابر سوخت هوانوردی.
• سطح TLOF
  محدوده دقیق تماس چرخ یا اسکی بالگرد. دارای علامت H و نمایش ظرفیت وزنی مجاز.
• سطح FATO
  محدوده ایمن تقرب و برخاست نهایی. ، بدون مانع و هم‌تراز با سکو.
• سازه نگهدارنده
  تیرها، ستون‌ها یا فریم فلزی که بارهای استاتیکی و دینامیکی را به سازه اصلی برج منتقل می‌کند. ، در برج‌ها معمولاً نیازمند تقویت ویژه در تراز بام است.
• تور ایمنی پیرامونی
  شبکه فلزی یا کابل‌بندی مقاوم در برابر خوردگی ، جلوگیری از سقوط افراد یا تجهیزات سبک.
• سیستم زهکشی
  کانال‌های جمع‌آوری آب و سوخت احتمالی ، جلوگیری از تجمع مایعات قابل اشتعال.
• سیستم اطفای حریق
  شامل رایزر اختصاصی، مانیتور فوم یا خاموش‌کننده‌های کلاس B ، اتصال به سیستم آتش‌نشانی مرکزی برج.
• سیستم روشنایی هوانوردی
  چراغ‌های سبز پیرامونی TLOF ، چراغ‌های تقرب در صورت نیاز ، منبع برق اضطراری مستقل.
• مسیرهای دسترسی و خروج اضطراری
  اتصال مستقیم به هسته پله فرار ، درب کنترل دسترسی ، کف غیرلغزنده و مقاوم در برابر حریق.
• تجهیزات ایمنی و کنترلی
  تابلوهای هشدار ، علائم وزنی ، سیستم کنترل ورود ، تجهیزات اتصال زمین برای تخلیه الکتریسیته ساکن.

مزایای هلی‌پد در برج‌های شهری

• افزایش ارزش برند و جایگاه پروژه
  ایجاد تصویر لوکس، پیشرفته و شاخص در بازار املاک ممتاز.
• ارتقای سطح ایمنی اضطراری
  امکان تخلیه سریع پزشکی یا مدیریت بحران در شرایط خاص.
• مزیت رقابتی در پروژه‌های خاص
  برج‌های اداری ممتاز، هتل‌های پنج‌ستاره، مراکز درمانی پیشرفته.
• جذابیت برای سرمایه‌گذاران بین‌المللی
  نشان‌دهنده زیرساخت حمل‌ونقل سطح بالا.
• کاربری چندمنظوره در شرایط بحران شهری
  زلزله، سیل یا انسداد معابر.

معایب و چالش‌های هلی‌پد در برج‌ها

• افزایش قابل توجه هزینه سازه
  نیاز به تقویت بام و هسته سازه‌ای ، تحلیل ارتعاش و بار دینامیکی.
• پیچیدگی اخذ مجوز
  الزام تأیید سازمان هواپیمایی کشوری ، بررسی موانع پروازی شهری.
• ریسک ارتعاش و انتقال صوت
  داون‌واش و نویز می‌تواند برای واحدهای بالایی مزاحمت ایجاد کند.
• محدودیت ارتفاع و موقعیت شهری
  در برخی پهنه‌های پروازی امکان احداث وجود ندارد.
• هزینه نگهداری و بازرسی دوره‌ای
  کنترل خوردگی ، تست سیستم حریق ، بررسی پوشش ضدلغزش.
• ریسک‌های حقوقی و بیمه‌ای
  نیاز به پوشش بیمه مسئولیت ویژه.

تحلیل هزینه و ارزش افزوده تقریبی احداث یک هلی پد

تحلیل هزینه و ارزش افزوده تقریبی برای احداث هلی‌پد در یک برج مسکونی یا اداری در محدوده ۴۰ تا ۶۰ طبقه،

توجه : این یک برآورد کلی است و متغیرهای متعددی بر آن تأثیرگذارند. این تحلیل بر اساس تجربیات میدانی و استانداردهای رایج در بازار املاک ممتاز تهیه شده است بعلت نوسانات شدید قیمت و عدم ثبات اقتصادی  قابل اتکا نیست و فقط جهت آگاهی و اشراف توسعه دهندگان تهیه شده است.
(قیمت‌ها به تومان و بر اساس برآوردهای  سال ۱۴۰۳ ، دلارمحدوده 60.000 تومان )

برآورد هزینه ها

• هزینه‌های طراحی و اخذ مجوز
  • طراحی سازه و معماری تخصصی هلی‌پد: ۲۵۰ تا ۵۰۰ میلیون تومان
  • اخذ مجوزهای اولیه از شهرداری و سازمان هواپیمایی: ۳۰۰ تا ۶۰۰ میلیون تومان (بسته به پیچیدگی و منطقه)
  • هزینه‌های مشاوره تخصصی (هوانوردی، سازه، حریق): ۱۵۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان
• هزینه‌های سازه و اجرا
  • تقویت سازه بام و هسته برج: ۸۰۰ تا ۱,۵۰۰ میلیون تومان (بسته به طراحی سازه اصلی)
  • اجرای دال اصلی هلی‌پد (سازه بتنی یا فلزی، پوشش، زهکشی): ۱,۲۰۰ تا ۲,۵۰۰ میلیون تومان
  • نصب تور ایمنی و نرده‌ها: ۲۰۰ تا ۴۰۰ میلیون تومان
  • سیستم اطفای حریق تخصصی: ۴۰۰ تا ۸۰۰ میلیون تومان
  • سیستم روشنایی هوانوردی و برق اضطراری: ۳۰۰ تا ۶۰۰ میلیون تومان
  • مسیرهای دسترسی، درب‌ها و سیستم کنترل: ۱۵۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان
  • مجموع هزینه‌های سازه و اجرا: ۳,۰۰۰ تا ۶,۱۰۰ میلیون تومان
• هزینه‌های جانبی و پیش‌بینی نشده
  • متفرقه، هزینه‌های پیش‌بینی نشده (۱۰-۱۵%): ۴۰۰ تا ۹۰۰ میلیون تومان

مجموع کل برآورد هزینه احداث هلی‌ پد

• حدود ۴.۱۰۰.۰۰۰.۰۰۰ تا ۸.۴۰۰.۰۰۰.۰۰۰ تومان (چهار میلیارد و صد میلیون تا هشت میلیارد و چهارصد میلیون تومان)

توجه: این ارقام صرفاً تقریبی هستند و بسته به موقعیت مکانی، سطح برج (لوکس، ممتاز)، نوع بالگرد مورد استفاده و سازنده، می‌توانند به طور قابل توجهی تغییر کنند.

 ارزش افزوده تقریبی

ارزش افزوده‌ای که هلی‌پد برای یک برج ایجاد می‌کند، بیشتر کیفی و برندینگ است تا کمی و مستقیم. با این حال، می‌توان آن را در موارد زیر خلاصه کرد:

• افزایش جذابیت فروش و بازاریابی
  • در پروژه‌های لوکس، هلی‌پد می‌تواند یک نقطه تمایز کلیدی باشد.
  • به طور متوسط، می‌تواند تا ۱۰ تا ۲۰ درصد ارزش ملک را نسبت به پروژه‌های مشابه بدون هلی‌پد افزایش دهد (به ویژه برای واحدهای پنت‌هاوس).
• افزایش ارزش واحدهای خاص (پنت‌هاوس‌ها)
  • واحدهای مشرف به هلی‌پد یا با دسترسی ویژه به آن، می‌توانند ارزش بیشتری داشته باشند.
  • این افزایش می‌تواند ۲۰ تا ۳۰ درصد برای این واحدهای خاص باشد.
  • ۳. پتانسیل درآمدزایی (در برج‌های غیرمسکونی)
  • در برج‌های تجاری، هتلی یا درمانی، هلی‌پد می‌تواند منبع درآمد مستقیم از طریق اجاره ساعات پرواز یا خدمات پشتیبانی باشد.
• ارزش برند و اعتبار پروژه
  • ایجاد تصویری از نوآوری، لوکس بودن و توجه به بالاترین استانداردهای ایمنی.
  • این عامل به طور غیرمستقیم بر فروش کلی و قیمت‌گذاری تأثیر می‌گذارد.
• ارزش در شرایط اضطراری
  • قابلیت استفاده در عملیات امداد و نجات (که ارزش آن غیرقابل محاسبه با پول است).

برآورد ارزش افزوده کلی

به صورت تخمینی، ارزش افزوده‌ای که هلی‌پد به یک برج لوکس ۴۰-۶۰ طبقه اضافه می‌کند، می‌تواند معادل ۱۰ تا ۱۵ درصد کل ارزش پروژه باشد. به عبارت دیگر، اگر کل پروژه ۱۰۰ میلیارد تومان ارزش داشته باشد، هلی‌پد می‌تواند حدود ۱۰ تا ۱۵ میلیارد تومان به ارزش کلی آن بیفزاید.

نکته مهم: این ارزش افزوده به شدت به توانایی بازاریابی و برجسته‌سازی این ویژگی در کمپین‌های فروش بستگی دارد.

جمع‌بندی مالی

احداث هلی‌پد در برج‌های بلندمرتبه، سرمایه‌گذاری قابل توجهی است که بازگشت آن عمدتاً از طریق افزایش ارزش برند، جذابیت فروش و ایجاد تمایز در بازار رقابتی حاصل می‌شود. توجیه اقتصادی آن در برج‌های مسکونی لوکس بیشتر است تا برج‌های اداری یا تجاری صرف، مگر آنکه کاربری خاصی مد نظر باشد.

دستورالعمل های مرجع در طراحی هلی پد

دستورالعمل‌های داخلی ایران

• سازمان هواپیمایی کشوری ایران
  • آیین‌نامه طراحی و بهره‌برداری از هلی‌پورت‌ها و هلی‌پدها
    • مرجع ملی اصلی در تعیین ابعاد FATO و TLOF، سطوح تقرب و برخاست، شیب مجاز، علائم، روشنایی و الزامات عملیاتی.
    • این دستورالعمل مبتنی بر Annex 14 سازمان ICAO تدوین شده است.
  • دستورالعمل بررسی و کنترل موانع پروازی اطراف فرودگاه‌ها و سطوح محدودکننده موانع
    • ملاک تعیین ارتفاع مجاز برج و امکان‌سنجی احداث هلی‌پد در محدوده‌های شهری.
  • ضوابط صدور مجوز احداث و بهره‌برداری از هلی‌پدهای اختصاصی
    • شامل فرآیند اخذ موافقت اصولی، تأیید نقشه‌ها و بازرسی نهایی.
• مقررات ملی ساختمان ایران
  • مبحث ششم مقررات ملی ساختمان
    • عنوان بارهای وارد بر ساختمان
    • بندهای مربوط به بارهای متمرکز، بار دینامیکی، بار ضربه‌ای و بار ناشی از تجهیزات خاص.
    • برای محاسبه بار استاتیکی و دینامیکی ناشی از وزن بیشینه برخاست بالگرد MTOW کاربرد دارد.
  • مبحث سوم مقررات ملی ساختمان
    • عنوان حفاظت ساختمان‌ها در برابر حریق
    • الزامات مقاومت حریق سازه، مسیرهای خروج اضطراری، سیستم اطفای حریق و دسترسی آتش‌نشانی.
  •  مبحث دهم مقررات ملی ساختمان
    • عنوان طراحی و اجرای ساختمان‌های فولادی
    • در صورت اجرای هلی‌پد فلزی پشت‌بامی.
  • مبحث نهم مقررات ملی ساختمان
    • عنوان طرح و اجرای ساختمان‌های بتن‌آرمه
    • در صورت اجرای دال یا سکو بتنی.
  • مبحث بیست و یکم
    • عنوان پدافند غیرعامل
    • در پروژه‌های خاص یا حساس.
• ضوابط سازمان آتش‌نشانی و خدمات ایمنی شهرداری‌ها
  • دستورالعمل ایمنی ساختمان‌های بلندمرتبه
    شامل الزامات دسترسی، سیستم اطفای فوم، مخازن ذخیره آب و سناریوی حریق سوخت هوانوردی.
• ضوابط شهرسازی و طرح تفصیلی
  • کنترل ارتفاع مجاز
  • تطابق با پهنه پروازی شهر
  • اخذ تأییدیه کمیسیون ماده ۵ در صورت نیاز

استانداردهای بین‌المللی هلی پد

• سازمان بین‌المللی هوانوردی غیرنظامی ICAO
  • Annex 14 Volume II Heliports
    مرجع اصلی جهانی در تعیین ابعاد FATO، TLOF، سطوح ایمنی، شیب، روشنایی و علائم.
• سازمان هوانوردی فدرال آمریکا FAA
  •  Advisory Circular AC 150 5390-2 Heliport Design
    مرجع فنی جامع برای طراحی هلی‌پدهای سطح زمین و مرتفع.
  • FAA Engineering Brief 87
    در خصوص طراحی سازه‌ای هلی‌پدهای مرتفع و تحلیل بار دینامیکی.
•  آژانس ایمنی هوانوردی اتحادیه اروپا EASA
  •  CS-HPT-DSN
    Certification Specifications for Heliports Design
    مرجع صدور گواهینامه طراحی هلی‌پورت‌ها در اروپا.
•  استانداردهای NFPA آمریکا
  •  NFPA 418
    Standard for Heliports
    مرجع تخصصی الزامات ایمنی و اطفای حریق هلی‌پد و هلی‌پورت.
• استاندارد CAP 437 بریتانیا
  مرجع مهم برای سکوهای مرتفع و فراساحلی که در برخی پروژه‌های خاص به عنوان رفرنس مهندسی استفاده می‌شود.

سلسله مراتب استناد برای اجرای هلی‌پد روی برج در ایران

1. سازمان هواپیمایی کشوری ایران به عنوان مرجع اصلی هوانوردی (دستورالعمل ۴۳۱۴ سازمان هواپیمائی کشور)
2. مقررات ملی ساختمان برای طراحی سازه و ایمنی
3. ضوابط آتش‌نشانی شهرداری
4. در صورت ابهام یا نیاز به جزئیات فنی بیشتر، استناد به Annex 14 ICAO و AC 150 5390 FAA

تائیدیه های لازم برای هلی پد

در عمل، اجرای هلی‌پد باید همزمان توسط سه مرجع تأیید شود:

1. سازمان هواپیمایی کشوری از منظر ایمنی پروازی
2. سازمان آتش‌نشانی از منظر ایمنی حریق
3. مهندس محاسب سازه از منظر بارگذاری و ارتعاش

در عمل، بدون تأیید کتبی  سازمان هواپیمائی کشوری و یا شرکت های مورد دارای مجوز ممیزی هلی پورت آن سازمان (اعلامی در سایت www.cao.ir ) در خصوص استاندارد سازی هلی پد پس از ساخت هلی پد امکان بهره‌برداری رسمی از هلی‌پد وجود ندارد.

بهره برداری از هلی پد

• بهره‌برداری از هلی‌پد یک فرآیند کاملاً تخصصی، قانونمند و نیازمند هماهنگی‌های گسترده با نهادهای نظارتی هوایی است.
• هر استفاده‌ای باید از پیش برنامه‌ریزی شده، مجوز گرفته شده و مطابق با پروتکل‌های ایمنی باشد.
• این امکانات برای موقعیت‌های اضطراری، پروازهای تشریفاتی، یا دسترسی افراد خاص در نظر گرفته شده‌اند و به هیچ عنوان برای استفاده عمومی آزاد نیستند.

ساختار عملیاتی و نگهداری

ساخت یک هلی‌پد در پشت‌بام برج، تنها بخش کوچکی از کل ماجراست. هلی‌پد صرفاً ساخت یک سکوی فیزیکی نیست، بلکه مستلزم ایجاد یک زیرساخت عملیاتی کامل است. بدون این موارد، هلی‌پد عملاً بلااستفاده، غیرایمن و حتی می‌تواند به یک ریسک تبدیل شود.
این زیرساخت شامل موارد زیر می‌شود:

• تیم اپراتور آموزش‌دیده:
  یک هلی‌پد فعال و ایمن، نیازمند تیمی از اپراتورهای آموزش‌دیده است. این تیم مسئولیت‌های مختلفی را بر عهده دارد که به طور مستقیم با ایمنی پرواز و عملیات زمینی مرتبط است.
  اعضای این تیم باید دوره‌های تخصصی مرتبط با ایمنی هوانوردی، مدیریت بحران، و عملیات هلی‌پد را گذرانده باشند.
• دفتر پشتیبانی عملیاتی (Ops Office):
  یک دفتر یا مرکز کنترل عملیاتی برای مدیریت هلی‌پد بسیار حیاتی است. این دفتر به عنوان مغز متفکر و مرکز فرماندهی عملیات هلی‌پد عمل می‌کند.
  • برای برقراری ارتباط با سازمان هواپیمایی، برج مراقبت، خلبانان، و تیم‌های امدادی.
  • نگهداری برنامه‌های پروازی، گزارش‌های هواشناسی، و سوابق عملیاتی.
  • اتاق مانیتورینگ مجهز به سیستم‌های نظارتی (دوربین‌ها، سنسورها) برای پایش وضعیت هلی‌پد و محیط اطراف آن.
  • نگهداری مدارک مربوط به مجوزهای بهره‌برداری، چک‌لیست‌های ایمنی، و گزارش‌های تعمیر و نگهداری.
• سایر الزامات بهره‌برداری:
  • سیستم‌های ایمنی و اطفاء حریق: نگهداری و بازرسی دوره‌ای تجهیزات اطفاء حریق، سیستم‌های هشدار، و نورپردازی.
  • تعمیر و نگهداری منظم: اجرای برنامه‌های منظم برای بازرسی سازه، پوشش سکو، تور ایمنی، و سیستم‌های الکتریکی.
  • تأییدیه‌های دوره‌ای: دریافت و تمدید مداوم تأییدیه‌های لازم از سازمان هواپیمایی کشوری و سایر نهادهای ذیربط.

اهمیت آمادگی هلی پد

حتی اگر هیچ برنامه پروازی مشخصی برای استفاده از هلی‌پد وجود نداشته باشد، باز هم الزامات عملیاتی و ایمنی به قوت خود باقی هستند. دلیل این امر به ماهیت بالقوه و استانداردهای ایمنی مرتبط با هلی‌پدها برمی‌گردد.

به بیان دیگر هلی‌پد مانند یک خودروی لوکس است که در پارکینگ نگهداری می‌شود. حتی اگر هر روز از آن استفاده نکنید، باز هم باید آن را سرویس کنید، از سلامت باتری و تایرها مطمئن شوید، و آن را در برابر سرقت یا آسیب محافظت کنید. هلی‌پد نیز به همین ترتیب، حتی بدون پرواز فعال، نیازمند نگهداری، پایش، و آمادگی عملیاتی است تا بتواند در زمان نیاز، ایمن و کارآمد عمل کند و از بروز مشکلات حقوقی و ایمنی جلوگیری نماید.

اهمیت زیرساخت عملیاتی حتی بدون برنامه پروازی فعال :

•  پتانسیل استفاده در آینده و آمادگی:
  • قابلیت فعال‌سازی: هلی‌پد به عنوان یک زیرساخت بالقوه در نظر گرفته می‌شود. در آینده ممکن است نیاز به استفاده از آن (مثلاً برای عملیات اورژانسی، انتقال تجهیزات خاص، یا پروازهای خاص) پیش بیاید. داشتن تیم و دفتر عملیاتی، این اطمینان را می‌دهد که در صورت نیاز، هلی‌پد آماده و قابل بهره‌برداری خواهد بود.
  • ارزش افزوده بلندمدت: وجود یک هلی‌پد با قابلیت عملیاتی، ارزش بالقوه ملک را افزایش می‌دهد، حتی اگر به طور مداوم استفاده نشود.
• استانداردهای ایمنی و مسئولیت قانونی:
  • رعایت مقررات: سازمان هواپیمایی کشوری و سایر نهادهای نظارتی، استانداردهایی را برای ساخت و نگهداری هلی‌پدها تعریف کرده‌اند. این استانداردها صرفاً مربوط به ساختار فیزیکی نیستند، بلکه شامل رویه‌های عملیاتی و ایمنی نیز می‌شوند. عدم رعایت این استانداردها می‌تواند منجر به جریمه‌های سنگین یا حتی لغو مجوز بهره‌برداری شود.
  • مسئولیت حقوقی: در صورت بروز هرگونه حادثه در محدوده هلی‌پد (حتی اگر مربوط به پرواز نباشد)، مالک یا مدیر ساختمان مسئولیت حقوقی خواهد داشت. داشتن تیم عملیاتی و رویه‌های مشخص، به کاهش این مسئولیت کمک می‌کند.
  • جلوگیری از تبدیل شدن به محل خطر: یک هلی‌پد رها شده و بدون متصدی می‌تواند به محلی برای تجمع افراد غیرمجاز، انباشت زباله، یا بروز خطرات ایمنی (مانند سقوط اشیاء) تبدیل شود. تیم عملیاتی و دفتر پشتیبانی از این خطرات جلوگیری می‌کنند.
• نگهداری و پایش مستمر:
  • حفظ شرایط فیزیکی: حتی بدون پرواز، سکوی هلی‌پد در معرض عوامل محیطی (نور خورشید، باران، باد، تغییرات دما) قرار دارد. نیاز به بازرسی‌های دوره‌ای برای اطمینان از سلامت سازه، پوشش سکو، و سیستم‌های ایمنی (مانند روشنایی) وجود دارد. این بازرسی‌ها توسط تیم عملیاتی یا ناظران فنی انجام می‌شود.
  • پاکیزگی و ایمنی محیطی: اطمینان از اینکه سکو همیشه تمیز، عاری از موانع، و ایمن برای هرگونه تردد احتمالی است.
• الزامات بیمه:
  • پوشش بیمه‌ای: شرکت‌های بیمه معمولاً برای پوشش دادن ریسک‌های مرتبط با هلی‌پد، نیازمند اثبات رعایت استانداردهای عملیاتی و ایمنی هستند. این شامل وجود تیم و رویه‌های مشخص می‌شود.

مقررات  کلی هلی پد پشت‌ بامی

خلاصه‌ای اجرایی و کاربردی از مهم‌ترین الزامات طراحی هلی‌پد پشت‌بامی در برج‌های شهری بر اساس رویه‌های سازمان هواپیمایی کشوری ایران با اتکا به Annex 14 ICAO، دستورالعمل FAA AC 150 5390 و استاندارد NFPA 418 ارائه می‌شود. تمرکز بر ابعاد، ایمنی پیرامونی، رنگ‌آمیزی، حریق و مسیرهای دسترسی است.

• به طور کلی یک هلی پد از 3 منطقه تشکیل شده است:

1.  Touchdown and Liftoff Area (TLOF) : محل دقیق نشست و برخاست بالگرد که ارابه بالگرد در این بخش قرار می گیرد (در هلی پد بیمارستانی حداقل ابعاد این محدوده، 12.2 متر در 12.2 متر می باشد).
2.  Final Approach and Takeoff Area (FATO) : محوطه اطراف TLOF که فرود و برخاستن بالگرد در آن انجام می شود.
3.  Safety Area : محدوده امن اطرف FATO که مخاطرات ناشی از نشست و برخاست بالگرد در آن نسبت به دو ناحیه فوق کمتر است.

• علائم اختصاری و تعاریف اصطلاحات
  • TLOF : محل دقیق استقرار بالگرد
  • FATO : محدوده فرود و برخاستن بالگرد
  • Safety Area منطقه امن : محدوده امن اطراف محل فرود و برخاست بالگرد
  • Safety Net : توری ایمنی حاشیه باند فرود بالگرد
  • Wind Cone مخروط بادنما که به منظور تشخیص جهت وزش باد در هلی­ پد تعبیه می­گردد
  • D : قطر ملخ بالگرد متر
  • Marking : مشخصات رنگ­ آمیزی سطح هلی ­پد

• ابعاد و سطوح عملیاتی
  • انتخاب بالگرد مبنا
    • تمامی ابعاد بر اساس بزرگ‌ترین بالگردی که قرار است استفاده شود تعیین می‌شود. قطر روتور یا طول کلی بالگرد با نماد D مبنای محاسبه است.
  • سطح نشست و برخاست TLOF
    • حداقل برابر با 1D
    • سطح باید کاملاً هموار، غیرلغزنده و با شیب حداکثر ۲ درصد باشد.
  • سطح تقرب و برخاست نهایی FATO
    • حداقل 1.5D و در برخی موارد تا 2D
    • این سطح باید عاری از مانع بوده و تحمل بار اضطراری را داشته باشد.
  • حریم ایمنی اطراف
    • حداقل 0.25D اطراف FATO بدون مانع
    • هیچ جان‌پناه، تأسیسات مکانیکی یا تجهیزات نباید در این محدوده قرار گیرد.
•  تور یا توری ایمنی پیرامونی
  در هلی‌پدهای مرتفع نصب تور ایمنی الزامی است.
  • عرض تور :
    • معمولاً حداقل 1.5 متر اطراف سکو
    • در برخی پروژه‌ها تا 2 متر برای افزایش ایمنی توصیه می‌شود.
  •  مشخصات فنی
    • مقاوم در برابر خوردگی
    • تحمل وزن حداقل یک نفر سقوط‌کرده
    • شیب ملایم رو به بالا در محل اتصال به سکو
    • تور جایگزین جان‌پناه صلب نیست بلکه مکمل آن است.
•  الزامات رنگ‌آمیزی و مارکینگ
  • علامت مرکزی
    • حرف H در مرکز سکو
    • رنگ سفید یا زرد با کنتراست بالا نسبت به سطح.
  • حلقه پیرامونی
    • خط دایره‌ای سفید مشخص‌کننده TLOF
  • درج ظرفیت وزنی
    • نمایش حداکثر وزن مجاز برخاست به تن در کنار H
  • جهت شمال مغناطیسی
    • در صورت الزام مرجع هوانوردی
  • رنگ سطح
    • معمولاً خاکستری یا سبز مات ضدبازتاب
    • سطح باید ضدلغزش و مقاوم در برابر سوخت هوانوردی باشد.
•  الزامات روشنایی
  • چراغ‌های پیرامونی TLOF
    • رنگ سبز
    • هم‌سطح با کف یا با برجستگی حداقلی
  •  چراغ‌های FATO
    • در صورت نیاز رنگ سفید
  • سیستم برق اضطراری
    • تأمین از ژنراتور یا UPS مستقل
    • حداقل مدت عملکرد اضطراری مطابق ضوابط محلی
•  الزامات حریق بر اساس NFPA 418 و ضوابط داخلی
  •  سیستم اطفای حریق
    • استفاده از فوم مخصوص مایعات قابل اشتعال کلاس B
    • پیش‌بینی مانیتور فوم یا هوزریل اختصاصی
  • خاموش‌کننده دستی
    • حداقل دو دستگاه پودر و گاز یا فوم در دسترس فوری
  • منبع آب
    • اتصال به رایزر آتش‌نشانی ساختمان
    • ظرفیت تأمین دبی مورد نیاز عملیات اولیه
  • پوشش سازه
    • مقاومت حریق سازه اصلی طبق مبحث سوم مقررات ملی ساختمان
    • در برج‌ها معمولاً حداقل ۲ ساعت مقاومت توصیه می‌شود.
• مسیرهای عبور و دسترسی
  • مسیر دسترسی خدمه
    • • عرض حداقل 1.2 متر
      • بدون مانع و دارای کف غیرلغزنده
  • مسیر خروج اضطراری
    • حداقل دو مسیر مستقل تا فضای امن
    • اتصال مستقیم به هسته پله‌های فرار برج
  • آسانسور
    • آسانسور آتش‌نشانی باید امکان دسترسی به تراز هلی‌پد را داشته باشد، مشروط به تأیید آتش‌نشانی.
  • محدودسازی دسترسی عمومی
    • درب کنترل‌شده و سیستم امنیتی برای جلوگیری از ورود افراد غیرمجاز
• الزامات سازه‌ای کلیدی
  • طراحی بر اساس بیشینه وزن برخاست بالگرد به همراه ضریب ضربه
  • کنترل ارتعاش و فرکانس طبیعی سازه
  • طراحی برای بار باد ناشی از داون‌واش روتور
  • درز انبساط و تمهیدات جلوگیری از انتقال ارتعاش به سازه اصلی.

برخی نکات اجرایی هلی‌پد در ایران

• حفاظت پیرامونی و فیزیکی هلی پدها در تمامی وضعیت های عادی و اضطراری باید رعایت گردد.
• سه دسته بار در بارگذاری هلی پد به سازه وارد می شوند و می بایست در ترکیبات بار و طراحی هلی پد لحاظ شوند:
  • بار زنده استاتیکی ناشی از وزن ناخالص بالگرد
  • بار دینامیکی لحظه فرود و برخاستن بالگرد بر اساس حداکثر وزن ممکن بالگرد
  • بارهای مرده، زنده، برف، باد، زلزله و سایر بارهای وارده مشابه
• اجرای سازه هلی پد به دو نحو امکان پذیر است:
  • 1- اجرای سازه به همراه سازه اصلی
  • 2- اجرای شاسی و سازه هلی پد به طور مجزا و الحاق آن به سازه اصلی (سازه فلزی یا سازه فضاکار)
• به طور کلی اسکلت هلی پد می تواند بتنی، فلزی و یا آلومینیومی (سازه فضاکار) باشد. همچنین ترکیب این مصالح و اجرای سازه به صورت کامپوزیت (ترکیب اسکلت فلزی و دال بتنی به همراه برش گیر)، یکی از روش های رایج احداث سازه هلی پد در خارج از کشور می باشد.

• حداقل طول و عرض سطح هلی پد،18.2 متر در 18.2 متر به انضمام حداقل 1.5 متر حفاظ ایمنی اطراف آن و همچنین در نظر گرفتن مسیر ورودی به هلی پد از کناره آن با احتساب حریم ایمنی برای مسیر ورودی می باشد.
• در محل فرود هلی کوپتر ایجاد حداقل دو راه ورود و خروج برای متصرفین و نیروهای آتش نشانی الزامی است. راه های ورود و خروج باید نسبت به هم حداقل 90 درجه از مرکز پد زاویه داشته باشند و فاصله بین این درها نباید کمتر از 1.9 متر از هم باشد. همچنین در پشت بام می بایست دو پلکان دسترسی از تراز بام به پد و بالعکس در نظر گرفته شود.
• توجه شود که مسیر دسترسی (پلکان رفت و آمد) و فنس ها و موانع امنیتی بایستی خارج از محدوده امن هلی پد تعبیه شوند.
• مخروط باد که خلبان بالگرد به کمک آن جهت وزش باد را تشخیص می دهد می بایست در مکانی امن و بدون تداخل با باند پرواز نصب شود و به گونه ای نورپردازی شود که از فاصله 150 متری از TLOF توسط خلبان قابل مشاهده باشد (البته این نورپرداری نباید مانع دید خلبان باشد). پایه این مخروط نیز می بایست بین 1.8 تا 2.4 متر از سطح باند فاصله داشته باشد.
• در هلی پدهای مرتفع به جهت حفاظت از سقوط از ارتفاع، نوار و حاشیه ای به شکل تور به عرض حداقل 1.5 متر اجرا می شود. دقت شود که اجرای نرده دائمی در این محدوده به علت وجود تداخل با فرود و برخاست بالگرد مجاز نمی-باشد. هر دو لبه داخلی و خارجی توری ایمنی می بایست به سازه اصلی هلی پد به طور ایمن و مستحکم متصل شوند. توصیه می شود که تور فلزی با شیب به سمت داخل پد اجرا گردد. همچنین این توری می بایست تحمل حداقل بار 122 کیلوگرم بر مترمربع را داشته باشد و در مقابل اثرات محیطی نیز از مقاومت کافی برخوردار باشد.
• منطقه ای که هلی پورت در آن احداث می شود نباید دچار اختلالات الکترومغناطیسی باشد؛ در این صورت سیستم ناوبری بالگرد به درستی در این مکان عمل نخواهد کرد. ضمنا آشفتگی جریان های هوایی و آلودگی صوتی ناشی از فرود و برخاستن بالگرد باید در انتخاب محل احداث هلی پورت لحاظ گردد.
• تیغه ها و سقف های کاذب که پد را از ساختمان و یا ساختمان های مجاور جدا می کنند، باید حداقل 2 ساعت مقاوم در برابر حریق باشند و درب های پلکان در بام حداقل 1.5 ساعت مقاومت در برابر حریق داشته باشد.
• نصب تجهیزات حفاظت از رعد و برق در بام ساختمان الزامی است.
• سیستم اعلام حریق دستی باید برای هر یک از خروجی های بام طراحی شده باشد.
• وجود دو عدد خاموش کننده پودر و گاز 12 کیلوگرم، دو عدد خاموش کننده آب و کف 65 کیلوگرم، دو عدد خاموش کننده co2، 45 کیلوگرمی و جعبه آتش نشانی که سطح پد را به طور کامل پوشش دهد، می بایست در نزدیکی پد به صورتی که به راحتی قابل دسترسی باشند، الزامی است.
• همچنین در خصوص سیستم روشنایی و نحوه جانمایی چراغ های اطراف باند پرواز و هلی پد مطابق : فصل ششم و پیوست G آیین نامه طراحی هلی پد آمریکا (AC_150_5390_2D_Heliports) یا بخش 8 استاندارد شماره 325 کانادا
• مشخصات رنگ آمیزی (Marking) هلی پد نیز مطابق : پیوست 6 دستورالعمل 4314 (دستورالعمل ممیزی هلی پورت ها) مشخص گردیده است.

توصیه استراتژیک  تافیت

برای سازنده هایی که در زمینه توسعه پروژه‌های شهری، به ویژه آن‌هایی که شامل ساخت هلی‌پد می‌شوند، فعالیت می‌کنند، توجه به نکات کلیدی می‌تواند تفاوت بین یک پروژه موفق و یک سرمایه‌گذاری پرریسک را رقم بزند.

برای پروژه‌های مسکونی لوکس، هلی‌پد بیشتر کارکرد برندینگ و ارزش‌افزوده دارد تا بهره‌برداری عملیاتی مداوم. در مقابل، در برج‌های درمانی یا اداری ممتاز، کارکرد عملیاتی آن واقعی‌تر و توجیه‌پذیرتر است.

این نکات عمدتاً بر جنبه‌های فنی، قانونی، مالی و عملیاتی تمرکز دارند:

• تصمیم‌گیری باید بر اساس سه شاخص انجام شود:
  1. موقعیت شهری و امکان اخذ مجوز
  2. تحلیل هزینه به ارزش افزوده ملک
  3. نوع مخاطب هدف پروژه
• مطالعات امکان‌سنجی جامع و دقیق:
  • امکان‌سنجی فنی: بررسی دقیق الزامات فنی ساخت هلی‌پد بر اساس استانداردها (مانند استانداردهای سازمان هواپیمایی کشوری)، باربری سازه، ابعاد سکو، و ملاحظات محیطی (باد، دید، ترافیک هوایی).
  • امکان‌سنجی قانونی و مقرراتی: تحقیق کامل در مورد قوانین منطقه‌ای و ملی مربوط به ساخت هلی‌پد، اخذ مجوزهای لازم از شهرداری، سازمان هواپیمایی، و سایر نهادهای ذیربط.
  • امکان‌سنجی مالی: برآورد دقیق هزینه‌های ساخت، نگهداری، و عملیاتی. همچنین، تحلیل ارزش افزوده ناشی از وجود هلی‌پد و پتانسیل بازگشت سرمایه.
  • امکان‌سنجی عملیاتی: ارزیابی اینکه آیا پروژه امکان ایجاد یک تیم عملیاتی آموزش‌دیده و دفتر پشتیبانی را خواهد داشت یا خیر.
• رعایت دقیق استانداردها و مقررات:
  • طراحی مطابق با استانداردها: اطمینان از اینکه طراحی هلی‌پد (ابعاد، مقاومت، ایمنی) کاملاً مطابق با آخرین مقررات سازمان هواپیمایی کشوری و استانداردهای بین‌المللی (در صورت لزوم) است.
  • اخذ مجوزهای لازم: فرآیند اخذ مجوزها می‌تواند پیچیده و زمان‌بر باشد. برنامه‌ریزی دقیق برای این مرحله ضروری است.
  • رعایت الزامات زیست‌محیطی و صوتی: در نظر گرفتن اثرات احتمالی صدا و آلودگی بر ساکنین اطراف و رعایت مقررات مربوطه.
• تمرکز بر ایمنی در تمام مراحل:
  • ایمنی ساخت: رعایت بالاترین استانداردهای ایمنی در طول فرآیند ساخت هلی‌پد.
  • ایمنی عملیاتی: طراحی و اجرای هلی‌پد به گونه‌ای که کمترین ریسک را برای پروازها و افراد حاضر در برج داشته باشد. این شامل سیستم‌های ایمنی، روشنایی، و پروتکل‌های اضطراری است.
• برنامه‌ریزی برای نگهداری و عملیات:
  • پیش‌بینی هزینه‌های نگهداری: در نظر گرفتن هزینه‌های نگهداری دوره‌ای، تعمیرات، و به‌روزرسانی در طرح مالی پروژه.
  • تعیین مدل بهره‌برداری: مشخص کردن اینکه هلی‌پد چگونه مورد استفاده قرار خواهد گرفت (خصوصی، اشتراکی، خدماتی) و چه کسی مسئولیت عملیات و نگهداری آن را بر عهده خواهد داشت (تیم داخلی، شرکت ثالث).
• همکاری با متخصصان ذی‌صلاح:
  • مشاوران طراح: استفاده از مهندسین مشاور متخصص در زمینه سازه، هوانوردی، و ایمنی.
  • پیمانکاران اجرایی: انتخاب پیمانکاران باتجربه و دارای صلاحیت لازم برای اجرای پروژه.
  • متخصصان عملیاتی: در صورت نیاز، مشورت با کارشناسان حوزه عملیات هلی‌پد برای طراحی سیستم‌های مدیریتی.
• ملاحظات مالی و ارزش افزوده:
  • تحلیل دقیق هزینه-فایده: ارزیابی دقیق اینکه آیا سرمایه‌گذاری در هلی‌پد، ارزش افزوده قابل توجهی به پروژه (افزایش قیمت فروش یا اجاره واحدها، جذب سرمایه‌گذار) اضافه می‌کند یا خیر.
  • پوشش هزینه‌های غیرمستقیم: در نظر گرفتن هزینه‌های اخذ مجوز، بیمه، و هزینه‌های احتمالی ناشی از تأخیر در اجرای پروژه.
• انعطاف‌پذیری در طراحی:
  • آمادگی برای تغییرات: با توجه به تغییرات مداوم در مقررات و فناوری، طراحی باید تا حدی انعطاف‌پذیر باشد تا امکان به‌روزرسانی‌های آتی را فراهم کند.
  • به طور خلاصه، سازندگان باید نگاهی جامع و آینده‌نگر به پروژه هلی‌پد داشته باشند و آن را نه فقط به عنوان یک سازه، بلکه به عنوان بخشی از یک اکوسیستم عملیاتی و ایمنی در نظر بگیرند. تمرکز بر جزئیات فنی، قانونی و عملیاتی از ابتدا، از بروز بسیاری از مشکلات در مراحل بعدی جلوگیری خواهد کرد.

شرکت‌ها و پیمانکارانی که دارای صلاحیت اجرای هلی‌پد

در حال شناسائی

نکات مهم در ارزیابی پیمانکاران

• سابقه و تجربه: بررسی پروژه‌های مشابهی که قبلاً اجرا کرده‌اند.
• توان فنی و مهندسی: داشتن تیم مهندسی قوی و دسترسی به دانش فنی روز.
• مجوزها و گواهینامه‌ها: اطمینان از داشتن مجوزهای لازم از سازمان هواپیمایی و سایر نهادهای مربوطه.
• توان مالی: بررسی وضعیت مالی و توانایی تأمین منابع لازم برای اجرای پروژه.
• سیستم مدیریت کیفیت: داشتن سیستم‌های تضمین کیفیت و کنترل پروژه.