شرکت نسبی
Proportional Liability Company
شرکت نسبی، یکی از انواع شرکتهای تجاری است که در قوانین برخی کشورها (از جمله ایران) به رسمیت شناخته شده و ویژگیهای حقوقی خاص خود را دارد. این نوع شرکت در مقایسه با شرکتهای سهامی یا با مسئولیت محدود، کمتر رایج است اما کاربردهای خاص خود را دارد.
شرکت نسبی چیست؟
شرکت نسبی شرکتی است که برای امور تجارتی بین دو یا چند نفر تشکیل میشود و مسئولیت هر یک از شرکا به نسبت سهم آنها در سرمایه شرکت است. این جمله کلیدی، تفاوت اصلی آن را با سایر شرکتها نشان میدهد:
* مسئولیت نسبی شرکا: این مهمترین ویژگی شرکت نسبی است. به این معنا که اگر شرکت نتواند از عهده دیون خود برآید، طلبکاران فقط میتوانند به نسبت سهم هر شریک در سرمایه شرکت، از اموال شخصی آن شریک طلب خود را وصول کنند.
* مثال: فرض کنید شرکتی با سرمایه 100 میلیون تومان تشکیل شده است. شریک الف 60 میلیون تومان و شریک ب 40 میلیون تومان سرمایه آوردهاند. اگر شرکت 200 میلیون تومان بدهکار باشد و نتواند بدهیاش را از محل داراییهای خود بپردازد، شریک الف حداکثر به نسبت 60\% و شریک ب به نسبت 40\% از بدهیهای باقیمانده مسئول خواهند بود. یعنی اگر 100 میلیون تومان بدهی باقی بماند، شریک الف مسئول 60 میلیون و شریک ب مسئول 40 میلیون آن است.
برخی شرایط شرکت نسبی
* تشکیل با حداقل دو شریک: مانند بسیاری از شرکتها، حداقل دو شریک برای تشکیل آن لازم است.
* هدف تجاری: فعالیت اصلی شرکت باید تجاری باشد.
* نام شرکت: در نام شرکت باید حتماً عبارت “شرکت نسبی” و حداقل نام یکی از شرکا قید شود.
تفاوت با سایر انواع شرکتها
* شرکت تضامنی
در شرکت تضامنی، مسئولیت شرکا تضامنی و نامحدود است. یعنی هر یک از شرکا مسئول تمام بدهیهای شرکت هستند، حتی بیش از سهم خود در سرمایه، و طلبکاران میتوانند برای تمام طلب خود به هر یک از شرکا مراجعه کنند. شرکت نسبی از این نظر مسئولیت محدودتری دارد.
* شرکت با مسئولیت محدود (LLC)
در شرکت با مسئولیت محدود، مسئولیت شرکا صرفاً تا میزان سرمایه آورده شده به شرکت است و اموال شخصی آنها در معرض خطر نیست.
شرکت نسبی از این جهت مسئولیت بیشتری دارد چون اگر سرمایه شرکت کافی نباشد، بخشی از اموال شخصی شرکا (به نسبت سهمشان) در معرض خطر قرار میگیرد.
* شرکت سهامی
در شرکت سهامی، مسئولیت سهامداران نیز محدود به مبلغ اسمی سهام آنهاست و اموال شخصیشان درگیر نمیشود.
تفاوت اصلی شرکت نسبی با سهامی در ساختار سرمایه (سهمالشرکه در برابر سهام)، قابلیت نقل و انتقال سهمالشرکه و میزان مسئولیت است.
شرکت نسبی یک ساختار حقوقی خاص برای کسب و کارهای تجاری است که حد وسطی از مسئولیت را بین مسئولیت نامحدود تضامنی و مسئولیت کاملاً محدود سهامی یا با مسئولیت محدود ارائه میدهد.
مزایا و معایب
مزایا
* مسئولیت محدودتر نسبت به شرکت تضامنی: ریسک کمتری برای شرکا نسبت به شرکت تضامنی دارد.
* عدم نیاز به سرمایه اولیه بالا: برخلاف برخی شرکتها، الزام سرمایه اولیه بالایی ندارد.
* انعطافپذیری در اداره: معمولاً اداره آن سادهتر از شرکتهای سهامی است.
معایب
* مسئولیت بیشتر نسبت به شرکت با مسئولیت محدود و سهامی: هنوز هم خطر ورود به اموال شخصی شرکا وجود دارد که این میتواند برای سرمایهگذاران ریسکپذیر نباشد.
* عدم جذابیت برای سرمایهگذاران بیرونی: به دلیل همین مسئولیت نسبی، جذب سرمایهگذار خارجی برای این نوع شرکت دشوارتر است.
* پیچیدگی در محاسبات مسئولیت: در صورت بروز مشکل و بدهکاری، محاسبه سهم هر شریک از بدهی ممکن است پیچیدگیهایی داشته باشد.