مدل اجرایی P3
Public-Private Partnership
مدل مالی و اجرائی مشارکت عمومی خصوصی (PPP) روشی برای اجرای پروژههای زیربنایی و خدمات عمومی است که در آن بخش خصوصی و بخش عمومی (دولت) با هم وارد همکاری میشوند. این مدل مزایا و چالشهای خاص خود را دارد.
تعریف ساده مدل مالی و اجرائی مشارکت عمومی خصوصی
مشارکت عمومی-خصوصی (PPP) یعنی
بخش خصوصی تأمین مالی، ساخت، بهرهبرداری، نگهداری و حتی انتقال مالکیت برخی پروژههای دولتی یا عمومی را بر عهده میگیرد با هدف افزایش کارایی، کاهش بار مالی دولت و استفاده از تخصص بخش خصوصی.
اجزای کلیدی مدل مالی و اجرائی مشارکت عمومی خصوصی
* تأمین مالی اغلب از سوی بخش خصوصی یا ترکیبی از دولت و بانکها
* ریسکپذیری توزیع ریسک بین دولت و شرکت خصوصی بهطور قراردادی
* قرارداد بلندمدت معمولاً ۱۰ تا ۳۰ سال
* مالکیت نهایی گاهی پس از اتمام قرارداد به دولت بازمیگردد (مدل BOT)
انواع رایج مدلهای مدل مالی و اجرائی مشارکت عمومی خصوصی
* BOT (Build-Operate-Transfer) ساخت، بهرهبرداری، سپس انتقال به دولت
* BOO (Build-Own-Operate) ساخت و بهرهبرداری و مالکیت دائمی برای بخش خصوصی
* DBFO (Design-Build-Finance-Operate) طراحی، ساخت، تأمین مالی و بهرهبرداری توسط بخش خصوصی
* Lease یا اجاره بهرهبرداری بخش خصوصی از زیرساخت موجود دولت
مزایای مدل مالی و اجرائی مشارکت عمومی خصوصی
* کاهش فشار مالی بر بودجه دولت
* تسریع اجرای پروژهها
* بهرهگیری از دانش فنی و مدیریتی بخش خصوصی
* توزیع بهتر ریسک پروژه
چالشها و انتقادها
* احتمال فساد یا قراردادهای ناعادلانه
* عدم شفافیت در ریسک و منافع
* تضاد اهداف اجتماعی دولت و منافع اقتصادی بخش خصوصی
* بار مالی بلندمدت برای دولت (مثلاً تعهد به پرداختهای سالانه)
کاربردهای رایج PPP
* ساخت اتوبانها (مثل آزادراه تهران-شمال)
* مترو و حملونقل عمومی
* بیمارستانها و مدارس
* پروژههای آب و فاضلاب
* نیروگاههای برق
یک نمونه قرارداد مشارکت عمومی-خصوصی (PPP) به روش BOT
(برای یک پروژه فرضی بین دولت و بخش خصوصی، مثلاً احداث یک آزادراه )
نمونه قرارداد BOT (مشارکت عمومی-خصوصی)
کارفرما : دولت جمهوری اسلامی ایران (نماینده: وزارت راه و شهرسازی)،
سرمایه گذار : شرکت توسعه زیرساخت X (سهامی خاص)،
موضوع قرارداد : طراحی، تأمین مالی، ساخت، بهرهبرداری و انتقال پروژه احداث آزادراه “X” به طول ۱۰۰ کیلومتر، طبق مشخصات فنی و اسناد پیوست.
دوره ساخت: ۳۶ ماه
دوره بهرهبرداری: ۲۵ سال – پس از آن، پروژه بهطور کامل و رایگان به کارفرما منتقل خواهد شد.
تعهدات کارفرما : واگذاری زمین و مجوزهای لازم ، همکاری در اخذ تأییدیههای زیستمحیطی ، نظارت و ارزیابی عملکرد بهرهبردار
تعهدات سرمایهگذار : تأمین کامل منابع مالی (از سرمایه، تسهیلات و منابع داخلی یا خارجی) ، طراحی، ساخت و اجرای کامل پروژه مطابق با استانداردهای ملی ، بهرهبرداری، نگهداری و ارائه خدمات ایمن و باکیفیت به کاربران ، اخذ عوارض از کاربران طبق فرمول توافقشده
تأمین مالی : سرمایهگذار موظف است کل هزینه ساخت و بهرهبرداری را تأمین کند. دولت هیچگونه تعهدی در قبال تأمین مالی مستقیم ندارد مگر موارد خاص قیدشده در پیوست مالی.
درآمد سرمایهگذار :
سرمایهگذار مجاز است از محل اخذ عوارض و ارائه خدمات جانی، هزینههای سرمایهگذاری و بهرهبرداری را بازیابی نماید.
نرخ عوارض در بازههای مشخص قابل بازنگری خواهد بود (طبق شاخص تورم و ترافیک).
انتقال نهایی :
در پایان دوره بهرهبرداری، سرمایهگذار موظف است پروژه را در وضعیت عملیاتی، بدون هیچ هزینهای، به کارفرما منتقل نماید.