فست ترکینگ (Fast Tracking)
فست ترکینگ (Fast Tracking) یا مسیر سریع یکی از تکنیکهای تخصصی در مدیریت پروژه است که با هدف فشردهسازی زمانبندی (Schedule Compression) بدون تغییر در محدوده پروژه (Scope) به کار گرفته میشود. در این روش، فعالیتهایی که بهطور معمول به صورت متوالی (پایان به شروع) برنامهریزی شدهاند، به صورت همزمان یا با همپوشانی (Overlap) اجرا میشوند تا زمان تحویل نهایی کاهش یابد.
فلسفه فست ترکینگ
فلسفه اصلی این رویکرد بر پایه مبادله زمان و ریسک استوار است. در مدیریت پروژه سنتی، فعالیتها به دلیل وابستگیهای منطقی، در انتظار تکمیل مرحله پیشین هستند. در فست ترکینگ، مدیر پروژه میپذیرد که با آغاز زودهنگام فازهای بعدی، ریسک تغییرات احتمالی، دوبارهکاری و نیاز به اصلاحات افزایش مییابد. بنابراین، فلسفه آن کاهش زمان کل (Duration) است؛ به شرطی که تیم مدیریت ریسکهای ناشی از همپوشانی فعالیتها را شناسایی و برای آنها استراتژیهای پیشگیرانه تدوین کرده باشد. این روش در پروژههایی که با محدودیت زمانی شدید مواجه هستند یا هزینه تأخیر در آنها بسیار بالاست، اهمیت حیاتی دارد.
روش اجرا و پیادهسازی
برای اجرای موفق فست ترکینگ (Fast Tracking)، مراحل زیر باید به صورت دقیق دنبال شود:
- شناسایی مسیر بحرانی: نخستین گام، تحلیل دقیق نمودار شبکه پروژه و شناسایی فعالیتهایی است که در مسیر بحرانی قرار دارند. تنها فعالیتهای موجود در مسیر بحرانی باید با این روش فشرده شوند؛ زیرا تسریع در فعالیتهای غیربحرانی تاثیری بر تاریخ پایان پروژه ندارد.
- تحلیل روابط وابستگی: بررسی روابط بین فعالیتها ضروری است. باید مشخص شود کدام فعالیتها که دارای رابطه پایان به شروع (Finish-to-Start) هستند، قابلیت تبدیل به رابطه شروع به شروع (Start-to-Start) یا پایان به پایان (Finish-to-Finish) را دارند.
- همپوشانی فعالیتها: در این مرحله، فعالیت دوم پیش از اتمام کامل فعالیت اول آغاز میشود. میزان همپوشانی باید بر اساس تحلیل ریسک تعیین شود تا از دوبارهکاریهای وسیع جلوگیری گردد.
- مدیریت و نظارت فشرده: به دلیل افزایش پیچیدگی هماهنگی، تیم پروژه باید سیستمهای ارتباطی و نظارتی خود را تقویت کند تا انحرافات احتمالی ناشی از همپوشانی در سریعترین زمان ممکن شناسایی و اصلاح شوند.
کاربرد در صنعت ساختمان
- در صنعت ساختمان، فست ترکینگ اغلب در قالب قراردادهای طرح و ساخت (Design-Build) نمود پیدا میکند. در روشهای سنتی، ابتدا طراحی کامل میشود، سپس پیمانکار انتخاب و عملیات اجرا آغاز میگردد. در رویکرد فست ترکینگ ساختمانی، این ترتیبات تغییر میکند:
- اجرای موازی طراحی و ساخت: یکی از اصلیترین کاربردها، آغاز عملیات اجرایی (مانند گودبرداری یا اجرای فونداسیون) پیش از تکمیل کامل نقشههای اجرایی طبقات فوقانی یا نازککاری است. این کار مستلزم همکاری بسیار نزدیک میان تیم طراحی و تیم اجراست.
- تدارکات زودهنگام: سفارش و خرید مصالح و تجهیزات استراتژیک (مانند سازههای فلزی، سیستمهای تهویه مطبوع یا آسانسورها) بر اساس محاسبات اولیه و پیش از نهایی شدن جزئیات نقشههای معماری، نمونهای دیگر از کاربرد این تکنیک است.
- مدیریت سایت: با همپوشانی فازها، مدیریت کارگاه باید به گونهای تغییر کند که فعالیتهای اجرایی همزمان (مثلاً اسکلتبندی یک زون و دیوارچینی زون دیگر) باعث تداخل کاری و کاهش بهرهوری نیروی انسانی نشود.
نکته کلیدی در کاربرد ساختمانی این است که اگرچه این روش زمان کلی پروژه را کاهش میدهد، اما هزینههای هماهنگی و مدیریت پروژه را افزایش میدهد. بنابراین، کاربرد آن برای پروژههای پیچیده که در آنها تغییرات غیرقابل پیشبینی در حین اجرا (Scope Creep) رخ میدهد، نیازمند دقت مضاعف است تا از بروز هزینههای سنگین ناشی از تخریب و بازسازی جلوگیری شود.بازسازی جلوگیری شود.بازسازی جلوگیری شود.
کاربرد در صنایع دیگر
- این تکنیک در صنایعی که دارای ماهیت فازبندی شده هستند و یا تکنولوژیهای نوظهور در آنها نقش دارند، بیشترین کاربرد را دارد:
- صنایع داروسازی و زیستفناوری: که در آن مراحل تحقیق، توسعه و آزمایشهای بالینی به دلیل حساسیت زمان عرضه به بازار (Time-to-Market) با یکدیگر همپوشانی داده میشوند.
- صنایع نرمافزار و فناوری اطلاعات: که در مدلهای توسعه چابک، همزمان با طراحی بخشهایی از سیستم، کدنویسی و تست آنها آغاز میشود.
- صنایع تولیدی پیشرفته: در طراحی و تولید محصولات جدید که مراحل طراحی مهندسی، نمونهسازی و آمادهسازی خطوط تولید به صورت موازی پیش میروند.
- پروژههای عمرانی و ساختمانی: که به دلیل گستردگی عملیات اجرایی، بیشترین پتانسیل را برای اجرای تکنیکهای فست ترکینگ دارا هستند.
تفاوت فست تراکینگ با روش کانونشنال (متداول)
در روش ساخت و ساز کانونشنال(conventional) ، تا مرحله «الف» تمام نشود، مرحله «ب» شروع نمیشود. مثلاً تا طراحی ۱۰۰٪ تمام نشود، عملیات گودبرداری شروع نمیشود.
اما در فست تراکینگ، به محض اینکه طراحی فونداسیون نهایی شد، پیمانکار گودبرداری را شروع میکند؛ در حالی که تیم طراحی هنوز مشغول کار روی نقشههای طبقات بالاست.
مقایسه فست ترکینگ و ساخت پر سرعت
فست ترکینگ یک روش فشردهسازی زمانبندی پروژه است، در حالی که ساختپرسرعت یک پارادایم یا رویکرد تولیدی است که با بازطراحی فرآیند ساخت، کاهش وابستگی به عملیات سنتی و استفاده از اصولی مانند انجماد طراحی، استانداردسازی و موازیسازی رادیکال، زمان تحویل پروژه را کاهش میدهد.
موازیسازی یکی از اصول کلیدی در ساختپرسرعت است، اما نه به شکل واکنشی و زمانبندیشده مانند فست ترکینگ. در رویکرد ساختپرسرعت، موازیسازی از مرحله طراحی در سیستم مهندسی پروژه نهادینه میشود و بهعنوان یک ویژگی ذاتی فرآیند تولید ساختمان عمل میکند، نه یک تکنیک مدیریتی در حین اجرا.
یک مثال خیلی ساده
- در فست ترکینگ وسط پروژه کارفرما میگوید : «از فردا طراحی و اجرا همزمان جلو برود»
- در ساختپرسرعت از روز اول سرعت و اقداماتی مثل موازی کاری در روح پروژه دمیده شده و منجمد شده است.
موضوعات مرتبط
در حال ویرایش