اراضی ملی
National Lands
اراضی ملی اصطلاحی است که به زمینهایی اطلاق میشود که طبق قوانین و مقررات جاری کشور (بهویژه قانون ملی شدن جنگلها و مراتع)، به نمایندگی از دولت و ملت، در اختیار سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری قرار گرفتهاند. این زمینها جزو انفال محسوب شده و مالکیت آنها عمومی است.
در واقع، اراضی ملی دستهای از اراضی هستند که بر اساس تشخیص کارشناسان فنی و نقشهبرداری، فاقد سابقه مالکیت شرعی یا قانونیِ اشخاص هستند.
از تاریخ ۱۳۴۱/۱۰/۲۷ زمین هایی که در حال حاضر انسان ها هیچ دخل و تصرفی در آنها نداشتند و همچنان شکل و شمایل طبیعی خود را حفظ نمودند مانند جنگل ها، در اختیار دولت و اداره منابع طبیعی در آمده و اموال ملی بشمار می آیند. و هر سند مالکیتی پس از این تاریخ هیچ ارزش قانونی نخواهد داشت.
بر اساس ماده یکم قانون ملی شدن جنگل ها عرصه و اعیان کلیه مراتع ، جنگل ها، بیشه های طبیعی در شمار اراضی ملی قرار داشته و هر آنچه که در قلمرو اراضی ملی نباشد به عنوان مستثنیات اراضی ملی می باشد.
تنها روش تشخیص اراضی ملی، مطابق با کمیسیون ماده ۵۶ منابع طبیعی است. اگر زمینی مطابق با این ماده، در زمره اراضی ملی قرار بگیرد، آن زمین از مالکیت فرد متصرف خارج میشود و در اختیار دولت قرار می گیرد.
دستهبندی اراضی ملی (بر اساس قانون)
- جنگلها و بیشههای طبیعی: شامل تودههای درختی و درختچهای.
- مراتع: زمینهایی که پوشش گیاهی آنها برای چرای دام مناسب است (به دو دسته مشجر و غیرمشجر تقسیم میشوند).
- نهالستانها و پارکهای جنگلی: عرصههایی که به منظور توسعه و حفاظت از فضای سبز کشور تحت نظارت دولت هستند.
نکات حیاتی در خصوص اراضی ملی
اگر در پروژههای ساختمانی یا صنعتی با عنوان «ملی» برای یک زمین مواجه شدید، به این نکات توجه کنید:
- ممنوعیت تصرف: هرگونه دخل و تصرف (ساختوساز، دیوارکشی، تغییر کاربری) در اراضی ملی بدون مجوز قانونی، جرم بوده و منجر به پیگرد قضایی و تخریب بنا میشود.
- اعتراض به تشخیص ملی بودن: اگر ملکی دارید که دولت آن را «ملی» اعلام کرده است، قانونگذار فرصتهایی برای اعتراض در
کمیسیون ماده واحده (قانون تعیین تکلیف وضعیت اراضی اختلافی)پیشبینی کرده است. مالک باید با ارائه مدارک (مانند اسناد قدیمی، حقآبه، یا سوابق زراعی) اثبات کند که زمین از ابتدا «مستثنیات» بوده است. - مستثنیات: منظور از مستثنیات، زمینهایی است که در محدوده طرحهای ملی قرار دارند اما دارای سابقه مالکیت خصوصی (مانند زمینهای کشاورزیِ سنددار قدیمی یا املاک در محدوده روستاها) هستند. این زمینها از شمول اراضی ملی خارج هستند.
تفاوت اراضی موات و اراضی ملی
- ماهیت
- اراضی موات (مردگی): کلمه «موات» یعنی مرده. این زمینها از ابتدای خلقت خشک، بایر و بیآبوعلف بودهاند و هرگز رنگ آبادانی (کشاورزی یا ساختمانسازی) را به خود ندیدهاند. اینها زمینهای «بیصاحبِ طبیعی» هستند.
- اراضی ملی (طبیعت): این زمینها لزوماً خشک و مرده نیستند؛ اتفاقاً خیلی از آنها سرسبز، جنگلی یا مراتع غنی هستند. این زمینها به این دلیل «ملی» نامیده میشوند که سرمایه عمومیِ کل کشور (جنگلها، کوهها، مراتع) هستند و متعلق به همه مردم (یعنی دولت به نمایندگی از مردم) میباشند.